İçeriğe atla
← Blog
Güvenlik

Ağ Tarama Nedir? Port ve Zafiyet Taraması Farkı

Ağ tarama, bir ağdaki canlı cihazları, açık portları, bu portlarda çalışan hizmetleri ve bilinen açıkları bulmak için çoğu zaman hedeflere paket gönderip yanıtları inceleme işidir. Keşif, port, servis ve zafiyet taraması olarak adım adım ilerler. Yalnız sistem sahibinin izniyle yapılır ve envanterin ya da güvenlik testinin başlangıcıdır.

Yazan: AltaySec AkademiSon güncelleme: 9 dk okuma
Bu konunun dersi: Keşif: sormadan öğrenmekSiber Güvenlik Temelleri yolu · 13 dk · ücretsiz, kayıt gerekmez

Ağ tarama nedir sorusunun kısa cevabı şu: bir ağda hangi cihazların ayakta olduğunu, hangi portların açık olduğunu, o portlarda hangi yazılımın çalıştığını ve bilinen bir açık olup olmadığını öğrenmek için hedeflere paket gönderip yanıtları okumak. Sistem yöneticisi envanter için, sızma testi uzmanı izinli test için yapar. Aşağıda türlerini, port ile zafiyet taraması farkını, loglardaki izini ve yasal sınırı bulacaksın.

Ağ tarama nedir ve ne işe yarar?

Ağ tarama, bir ağın dışarıdan ya da içeriden nasıl göründüğünü çıkarma işidir. Sonuç bir listedir: hangi adreste hangi cihaz var, hangi kapısı açık, arkasında hangi yazılım çalışıyor. Bu liste olmadan neyi koruduğunu bilemezsin.

NIST'in 2008 tarihli güvenlik testi kılavuzu SP 800-115 keşfi iki yola ayırır:

  • Pasif keşif hedefe tek bir yoklama paketi göndermez. Ağdaki trafiği dinler ve konuşan cihazları not eder. Yavaştır ve o sırada trafik göndermeyen cihazı kaçırabilir.
  • Aktif tarama hedefe paket gönderir ve gelen yanıtı yorumlar. Hızlıdır, başka bir ağdan da yapılabilir. Ama ağda gürültü yaratır ve kaynağını belli ettiği için saldırı tespit sistemlerinde (IDS) alarm çaldırabilir.

Aynı işi üç farklı kişi yapar. Sistem yöneticisi ağa izinsiz takılmış cihazı ve unutulmuş hizmeti bulmak için tarar. Sızma testi uzmanı yazılı izinle, testin keşif aşamasında tarar. Saldırgan da hedef seçmeden önce tarar. MITRE ATT&CK bu sonuncuyu "aktif tarama" adıyla saldırının keşif aşamasına koyar. Teknik aynıdır, farkı izin ve amaç belirler.

Sertifika ve DNS kayıtları gibi herkese açık kaynaklara bakmak da hedefe paket göndermediği için pasif keşif sayılır. Bunu tarayıcıda dene: İlk Keşif labında elinde yalnız kurgu bir alan adı var. Önce hedefe dokunmadan, sertifika kayıtlarından unutulmuş bir test ortamının adını bulursun. Sonra o ortamda iki bayrağı toplarsın. Lab tarayıcıdaki terminalde çalışır, ücretsizdir ve kurulum istemez.

Ağ tarama türleri nelerdir?

Ağ tarama, her biri bir öncekinin sonucunu kullanan adımlardan oluşur. Önce kim var, sonra hangi kapı açık, sonra arkasında ne var, en sonda bilinen bir açık var mı.

TürSorduğu soruAraç sınıfıİz bırakır mı?
Pasif keşifHedefe dokunmadan ne görünüyor?Trafik dinleyici (Wireshark), sertifika ve DNS kayıtlarıHedefte iz bırakmaz
Host keşfiHangi adreslerde canlı cihaz var?Ping ve ARP tarayıcıları, Nmap'in host keşfiAz: yoklama paketleri güvenlik duvarında görünebilir
Port taramasıHangi portlar bağlantı kabul ediyor?Port tarayıcıları (Nmap)Evet: güvenlik duvarı ve IDS kayıtlarına düşer
Servis ve sürüm tespitiAçık portta hangi yazılım, hangi sürüm var?Nmap'in sürüm tespiti, karşılama metni okuyucularEvet: bağlantı açar, uygulamanın kendi günlüğüne de yazılabilir
Zafiyet taramasıBu sürümlerde bilinen açık ya da yanlış ayar var mı?Zafiyet tarayıcıları (Greenbone OpenVAS, Nessus), web için ZAPEn çok: port taramasından çok daha fazla trafik üretir

İki sütunu dikkatle oku. "Araç sınıfı" sütunu tek bir aracın her şeyi yapmadığını gösterir. Nmap host keşfinden sürüm tespitine kadar gelir, ama kapsamlı zafiyet taraması ayrı bir tarayıcının işidir. "İz bırakır mı?" sütunu ise savunmacının neyi görebileceğini söyler. Tabloda aşağı indikçe tarama daha çok şey öğrenir, karşılığında daha çok gürültü yapar.

Port taramasının izi en kolay okunanıdır. Sırayla Çalınan Kapılar saha görevinde kurgu bir şirketin güvenlik duvarı engelleme kayıtlarını okursun. Tek bir kaynağın ardışık portları denediğini doğrularsın ve kaynağı ancak bundan sonra engellersin. Görev tarayıcıda, ücretsiz bir terminalde çözülür.

Port taraması ile zafiyet taraması farkı nedir?

Port taraması "hangi kapı açık" diye sorar, zafiyet taraması "açık kapının kilidi bozuk mu" diye. NIST SP 800-115 bunu açıkça yazar: port tarayıcıları canlı cihazı, işletim sistemini, portu ve hizmeti bulur, ama zafiyeti bulmaz. Bulunan sürümün açıklı olup olmadığını ya sen bilinen açık listeleriyle karşılaştırırsın ya da bir zafiyet tarayıcısı çalıştırırsın.

Port taramasıZafiyet taraması
SorusuHangi port açık, arkasında ne çalışıyor?Bu yazılımda bilinen açık, eksik yama ya da yanlış ayar var mı?
ÇıktısıPort, durum, hizmet ve sürüm listesiCVE numarası ve önem puanıyla bulgu listesi
Dayandığı şeyGelen yanıtın biçimiTarayıcının açık veritabanı (imzalar)
Tipik hataGüvenlik duvarı arkasındaki portun durumunu kesin bilememekYanlış alarm ve kaçırılan açık
GürültüOrtaYüksek
Ne zaman yapılır?Envanter ve keşif aşamasındaEnvanter çıktıktan sonra, düzenli aralıklarla

Zafiyet tarayıcısının ürettiği her satır gerçek bir açık değildir. NIST, ağ tabanlı zafiyet tarayıcılarının yanlış alarm oranının yüksek olabileceğini ve sonuçları ağ ile işletim sistemi bilen birinin yorumlaması gerektiğini yazar. Tarayıcının veritabanı güncel değilse yeni açıkları da kaçırır. Bu iki hata türünün farkını false positive nedir yazısında bulursun.

Bir basamak daha var. Zafiyet taraması bir açığın var olabileceğini söyler, sızma testi ise o açığı izinli ve kontrollü biçimde kanıtlar. Kısacası sıra şöyle: port taraması envanteri çıkarır, zafiyet taraması olası açıkları listeler, sızma testi hangisinin gerçek olduğunu gösterir.

Ağ taraması savunma kayıtlarında nasıl görünür?

Port taraması güvenlik duvarı günlüğünde tek bir kaynaktan, kısa sürede, çok sayıda farklı hedef porta gelen engellenmiş bağlantı olarak görünür. Aşağıdaki satırlar kurgu bir kenar güvenlik duvarına ait sadeleştirilmiş UFW kayıtlarıdır:

Nov 14 02:11:07 kenar-gd kernel: [UFW BLOCK] SRC=203.0.113.45 DST=198.51.100.10 PROTO=TCP DPT=21
Nov 14 02:11:07 kenar-gd kernel: [UFW BLOCK] SRC=203.0.113.45 DST=198.51.100.10 PROTO=TCP DPT=23
Nov 14 02:11:08 kenar-gd kernel: [UFW BLOCK] SRC=203.0.113.45 DST=198.51.100.10 PROTO=TCP DPT=25
Nov 14 02:11:08 kenar-gd kernel: [UFW BLOCK] SRC=203.0.113.45 DST=198.51.100.10 PROTO=TCP DPT=110
Nov 14 02:11:09 kenar-gd kernel: [UFW BLOCK] SRC=203.0.113.45 DST=198.51.100.10 PROTO=TCP DPT=139
Nov 14 02:11:21 kenar-gd kernel: [UFW BLOCK] SRC=192.0.2.77 DST=198.51.100.10 PROTO=UDP DPT=53

Satırları şu dört soruyla oku:

  1. Kaynak aynı mı? SRC alanında 203.0.113.45 tekrar ediyor.
  2. Hedef port değişiyor mu? DPT her satırda farklı: 21, 23, 25, 110, 139.
  3. Ne kadar sürede? Beş deneme üç saniye içinde geliyor.
  4. Gerisi gürültü mü? 192.0.2.77'den gelen tek DNS paketi bu desene uymuyor.

Örnekte portlar artan sırada geliyor, ama buna güvenme. Nmap belgesine göre araç portları varsayılan olarak karışık sırayla dener. Taramayı ele veren şey sıra değil, tek kaynaktan kısa sürede çok sayıda farklı porta gelen denemedir.

Saldırı tespit sistemleri bu desenleri adlandırır. Snort'un port tarama modülü bir cihazın başka bir cihazda çok sayıda portu denemesine "portscan", tek bir portu çok sayıda cihazda denemesine "portsweep", çok sayıda kaynağın tek bir hedefi taramasına "distributed portscan" der. Modül olumsuz yanıtları izler, çünkü tarayıcının denemelerinin çoğu kapalı porta çarpar.

Sık duyulan bir efsane de var: yarı açık SYN taramasının hiç iz bırakmadığı. Nmap belgesi bu taramanın bağlantıyı tamamlamadığı için daha az göze battığını, ama düzgün kurulmuş bir IDS'in hem bunu hem de tam bağlantı açan taramayı yakaladığını yazar. Kayıtları sistemli okumak için güvenlik duvarı log analizi yazısına bak.

İnternete açık her adres bu tür denemeleri sürekli alır. Bunların büyük kısmı araştırma projelerinin ve botların otomatik taramasıdır. Tek bir tarama kaydı alarm sebebi değildir. Asıl dikkat edeceğin şey taramanın ardından gelen giriş denemesi ya da beklemediğin bir açık porttur.

Ağ taraması yapmak suç mu?

İzin almadan başkasının ağını taramak Türkiye'de suç kapsamına girebilir ve en azından ciddi sorun çıkarır. Türk Ceza Kanunu "port taraması" ifadesini kullanmaz. Ama 243. madde bir bilişim sistemine hukuka aykırı olarak girmeyi ya da orada kalmayı, 244. madde sistemin işleyişini engellemeyi ya da bozmayı cezalandırır. Taramanın ardından bir giriş denemesi gelirse ya da tarama hizmeti aksatırsa bu maddeler gündeme gelebilir.

Nmap'in kendi belgesi de "port taraması asla suç değildir" diyemeyeceğini yazar. Yasalar ülkeden ülkeye değişir ve her dava kendi ayrıntısına bağlıdır. Belgeye göre Finlandiya'da bir bankayı yalnız port taramasıyla yoklayan 17 yaşında bir genç, bilişim sistemine girmeye teşebbüsten mahkûm edildi. Belge başka riskleri de sayar. İzinsiz tarama internet servis sağlayıcının kullanım politikasına aykırı olabilir, şikâyet gelirse hesap kapatılabilir. Okul ya da iş ağından yapılan tarama disiplin cezasıyla sonuçlanabilir. Eski ve kırılgan cihazlar nadiren de olsa çökebilir.

Yurt, okul, kafe ya da apartman ağı senin değildir. Aynı ağa bağlı olman o ağı tarama iznin olduğu anlamına gelmez.

Yasal tarama yazılı izinle başlar. İyi bir izin yazısı şunları içerir:

  1. Kapsam: Taranacak IP aralığı ve alan adları, örneğin 192.0.2.0/24. Kapsam dışı adresler de ayrıca yazılır.
  2. Tarama türleri: Yalnız host keşfi ve port taraması mı, zafiyet taraması da mı?
  3. Zaman aralığı: Taramanın yapılacağı gün ve saatler.
  4. Sınırlar: Hizmeti aksatabilecek testlerin kapalı tutulacağı.
  5. İletişim: Bir sorun çıkarsa iki tarafta kimin aranacağı.
  6. İmza: Sistemin gerçek sahibinin ya da yetkili temsilcisinin imzası.

Öğrenmek için izinli hedefler var. Nmap projesinin scanme.nmap.org adresi tam bu iş için kuruldu ve Nmap ile taranabilir. İzin yalnız Nmap ile taramayı kapsar, açık denemek ve hizmeti engellemeye çalışmak dışarıda kalır. Günde bir düzineden fazla tarama başlatmaman istenir. Maddelerin cezaları ve izin belgesinin ayrıntısı için hacking yasal mı yazısına bak. Bu bölüm genel bilgidir, somut bir durumda bir avukata danış.

Kendi ev ağının envanterini nasıl çıkarırsın?

Ev ağının envanteri, modemine bağlı her cihazın kime ait olduğunu ve neden orada olduğunu bilmektir. Bunun için tarama aracına gerek yok, iki kaynak yeter.

  1. Modem paneli: Modemin yönetim arayüzüne gir ve bağlı cihazlar ya da DHCP istemci listesi bölümünü aç. Bölümün adı modele göre değişir. Her satırda cihaz adı, IP ve MAC adresi görünür.
  2. Kendi bilgisayarın: Windows'ta Komut İstemi'nde, macOS'ta Terminal'de arp -a yaz. Linux'ta ip neigh aynı işi görür. Çıktı, bilgisayarının yakın zamanda konuştuğu yerel adresleri ve MAC adreslerini listeler. Bu bir önbellektir, bütün cihazları göstermeyebilir.

Bulduklarını küçük bir tabloya yaz:

IPCihazSahibiGerekli mi?
192.168.1.20Dizüstü bilgisayarSenEvet
192.168.1.34Akıllı televizyonAileEvet, yazılımı güncel mi?
192.168.1.51Tanınmayan cihazBilinmiyorAraştır

Tanımadığın bir satır her zaman yabancı değildir. Apple'a göre iPhone varsayılan olarak her Wi-Fi ağında farklı bir MAC adresi kullanır. Android belgesine göre Android 10 ve sonrasında da rastgele MAC adresi varsayılan olarak açıktır. Bu yüzden önce evdeki telefonların Wi-Fi ayrıntılarındaki adresle karşılaştır. Hâlâ tanımıyorsan Wi-Fi'ımı başkası kullanıyor mu yazısındaki adımları izle ve Wi-Fi şifresini değiştir.

Bir adım ileri gitmek istersen kendi ağında host keşfini Nmap'le yaparsın. Ağ ailene aitse önce onlara haber ver. Kurulumu ve çıktının okunuşu Nmap nedir yazısında, hazır komutlar Nmap komutları kopya kâğıdında. Bulduğun açık portların ne anlama geldiğini port nedir yazısıyla yorumla. Bu kavramları sırayla çalışmak istersen sıfırdan başlayanlar için ücretsiz eğitim sayfasına göz at.

Kaynaklar

Sık sorulan sorular

Ağ taraması yapmak suç mu?

Kendi ağını ya da yazılı izin aldığın sistemi taramak yasaldır. Başkasının ağını izinsiz taramak ise sorun çıkarır. TCK port taramasını adıyla anmaz, ama taramayı izleyen giriş denemesi 243. maddeye, hizmeti aksatan tarama 244. maddeye girebilir. Servis sağlayıcın da hesabını kapatabilir. Somut bir durumda bir avukata danış.

Port taraması iz bırakır mı?

Çoğu zaman bırakır. Tek kaynaktan kısa sürede çok sayıda porta gelen deneme güvenlik duvarı günlüğüne düşer ve saldırı tespit sistemlerinde alarm çaldırabilir. Yarı açık SYN taraması bağlantıyı tamamlamadığı için daha az göze batar, ama Nmap belgesine göre düzgün kurulmuş bir IDS onu da yakalar. Asıl fark, kayıtlara bakan birinin olup olmamasıdır.

Zafiyet taraması ile sızma testi aynı şey mi?

Hayır. Zafiyet taraması otomatik bir araçla bilinen açıkları, eksik yamaları ve yanlış ayarları arar. Bulduğu şey bir olasılıktır ve yanlış alarm içerebilir. Sızma testinde ise bir uzman bu bulguları yazılı izinle, kontrollü biçimde dener ve gerçekten istismar edilebilir olup olmadığını kanıtlar. Tarama testin bir parçasıdır, yerini tutmaz.

Ağ tarama programları nelerdir?

Programlar işe göre ayrılır. Port ve servis taraması için en yaygın araç ücretsiz ve açık kaynak Nmap'tir. Trafiği dinleyerek pasif keşif yapmak için Wireshark kullanılır. Bilinen açıkları aramak için Greenbone OpenVAS ve Nessus gibi zafiyet tarayıcıları, web uygulamaları için ZAP öne çıkar. Hangisini seçersen seç, izin şartı aynıdır.

Modemime sürekli tarama geliyorsa ne yapmalıyım?

İnternete açık her adres otomatik taramalar alır, bu tek başına saldırı demek değildir. Modemin uzaktan yönetimini kapat, panele yalnız ev ağından girilebilsin. Port yönlendirme ve UPnP listesindeki gereksiz kuralları sil, modem yazılımını güncelle. Taramanın ardından başarılı bir giriş ya da tanımadığın bir cihaz görürsen şifreleri değiştir.

  • ağ tarama
  • port taraması
  • zafiyet taraması
  • keşif
  • log analizi

İlgili yazılar

Okuduğunu uygula.
Ücretsiz. Hesap açınca bitirdiğin dersler puanıyla hesabına geçer.
İlk derse başla