IDS ve IPS Nedir? Farkları ve Snort ile Suricata Örnekleri
IDS (Intrusion Detection System, saldırı tespit sistemi), ağ trafiğini ya da bir sunucudaki olayları izleyip saldırı belirtisi gördüğünde alarm üreten güvenlik sistemidir. IPS (Intrusion Prevention System, saldırı önleme sistemi) aynı tespiti yapar. Trafiğin geçtiği yolun üzerinde durduğu için şüpheli paketi düşürür ve saldırıyı durdurmaya çalışır.
IDS ve IPS nedir sorusunun kısa cevabı şu: ikisi de ağda ya da bir sunucuda saldırı izi arar, fark tepkidedir. IDS bir güvenlik kamerası gibi çalışır, trafiğin kopyasını izler ve şüpheli bir şey görünce alarm verir. IPS kapıdaki görevli gibidir, trafik onun içinden geçer ve kuralla eşleşen paketi durdurur. Bu yazıda fark tablosunu, tespit yöntemlerini ve bir Suricata kuralını alan alan okumayı bulacaksın.
IDS ve IPS nedir, ne işe yarar?
IDS ve IPS, güvenlik duvarının geçirdiği trafiğin içine bakan sistemlerdir. NIST'in 2007 tarihli SP 800-94 rehberine göre saldırı tespiti, bir bilgisayardaki ya da ağdaki olayları izleyip olası güvenlik ihlallerinin işaretlerini aramaktır. IDS bu işi otomatikleştiren yazılımdır. IPS, IDS'in bütün yeteneklerine sahiptir ve olası saldırıyı durdurmaya da çalışır.
İkisi çoğu zaman aynı motoru paylaşır. NIST, IPS ürünlerinde önleme özelliğinin genellikle kapatılabildiğini ve ürünün o zaman IDS gibi çalıştığını yazar. Bu yüzden ikisine birlikte IDPS de denir. Snort ve Suricata da hem IDS hem IPS olarak çalışabilir. Hangisi olacağını kurulumun konumu ve kuraldaki eylem belirler.
Türkçede IDS'e saldırı tespit sistemi, IPS'e saldırı önleme sistemi denir. KVKK'nın Nisan 2025 tarihli Kişisel Veri Güvenliği Rehberi, veri sorumlularının alabileceği teknik tedbirleri bir tabloda sayar. "Saldırı Tespit ve Önleme Sistemleri" orada güvenlik duvarlarından ayrı bir satırdır. Yani "güvenlik duvarımız var" demek, bu tedbirin de alındığı anlamına gelmez.
Bir IDS'in nasıl çalıştığını görmenin en kısa yolu, bir kuralı kaydedilmiş trafik üzerinde çalıştırmaktır. Sessiz Kalan Suricata saha görevinde tarayıcıda açılan bir terminalde pcap dosyasını incelersin, alarm vermeyen bir kuralı okursun ve Suricata'yı yeniden çalıştırıp alarmı yakalarsın. Ücretsizdir, kurulum istemez.
Ağ güvenliğinin genel haritası için Network güvenliği 101 yazısına bak.
IDS ile IPS arasındaki fark nedir?
IDS trafiğin kopyasını izler ve alarm verir. IPS trafiğin yolunun üzerinde durur ve paketi geçirmeden önce karar verir. NIST bu iki konumu pasif ve hat içi (inline) algılayıcı diye ayırır. Pasif algılayıcı trafiğin kopyasını switch'in yansıtma (SPAN) portundan ya da bir ağ tap cihazından alır. Hat içi algılayıcıda ise trafik cihazın içinden geçer.
| Ölçüt | IDS | IPS |
|---|---|---|
| Konum | Pasif. Trafiğin kopyasını SPAN portundan ya da tap cihazından alır. | Hat içi. Trafik içinden geçer, genellikle güvenlik duvarının yakınında durur. |
| Tepki | Alarm üretir, kayıt tutar. Paketi durduramaz. | Paketi düşürür, bağlantıyı keser ve alarm üretir. |
| Yanlış pozitifin maliyeti | Analistin boşa giden zamanı ve alarm yorgunluğu. | Meşru trafik kesilir. Bir ödeme sayfası ya da güncelleme durabilir. |
| Yanlış negatifin maliyeti | Saldırı fark edilmez. | Saldırı hem fark edilmez hem engellenmez. |
| Ağa etkisi | Trafiği yavaşlatmaz. Durursa görünürlük gider, trafik akmaya devam eder. | Her paketi geçirmeden incelediği için gecikme ve işlem yükü ekler. |
| Suricata'da | -i ile bir arayüzü dinler ya da -r ile pcap okur. | NFQUEUE (-q) ya da AF_PACKET köprüsüyle hat içinde çalışır. |
En önemli satır yanlış pozitif satırıdır. NIST, yanlış pozitifleri ve yanlış negatifleri tamamen ortadan kaldırmanın mümkün olmadığını, birini azaltmanın çoğu zaman ötekini artırdığını yazar. IDS'te fazla alarm bir iş yüküdür. IPS'te her yanlış alarm bir kesintidir. Bu yüzden yeni bir kuralı önce alarm modunda çalıştırıp gürültüsünü ölçmek, ancak sonra engellemeye almak güvenli yoldur. Alarm yorgunluğunu ve yanlış pozitif oranını false positive nedir yazısı anlatır.
Kasım 2026 itibarıyla Suricata belgelerine göre IPS modunda ayrıştırma hatası gibi istisnalarda varsayılan davranış trafiği engellemektir. Kurallar böylece bir hata yüzünden atlanmaz, ama sorunlu bir anda meşru trafik de durabilir.
Ağ tabanlı ve sunucu tabanlı IDS arasındaki fark nedir?
Ağ tabanlı IDS (NIDS) bir ağ bölümündeki trafiği izler. Sunucu tabanlı IDS (HIDS) tek bir makinenin üzerinde çalışır ve o makinenin loglarına, dosyalarına ve süreçlerine bakar. NIST rehberi dört sınıf tanımlar.
| Tür | Nerede çalışır | Neyi görür | Kör noktası | Örnek |
|---|---|---|---|---|
| Ağ tabanlı | Ağ sınırı, DMZ, bölümler arası geçiş | Paketler, protokoller, bağlantılar | Şifreli trafiğin içeriği | Snort, Suricata |
| Sunucu tabanlı | Sunucu ya da bilgisayarın kendisi | Loglar, dosya değişiklikleri, süreçler | Başka makinelerin trafiği | Wazuh ajanı |
| Ağ davranışı analizi (NBA) | İç ağdaki akış verisi | Olağandışı trafik akışı, DDoS, solucan izleri | Paket içeriği | Akış tabanlı izleme araçları |
| Kablosuz | Kablosuz ağın kapsama alanı | Kablosuz protokolün kendisi, izinsiz erişim noktası | TCP, UDP ve uygulama trafiği | Kurumsal kablosuz IDS |
Şifreli trafik sık gözden kaçan bir sınırdır. NIST'e göre ağ tabanlı IDS, HTTPS, SSH ve VPN gibi şifreli bağlantıların içindeki saldırıyı göremez. Yalnız bağlantının kuruluşuna bakabilir, örneğin bilinen açığı olan ya da yanlış ayarlanmış bir yazılımı fark edebilir. Çözüm, algılayıcıyı şifrenin çözüldüğü noktaya koymak ya da sunucunun kendisini izlemektir. NIST, çoğu ortamda ağ tabanlı ve sunucu tabanlı sistemlerin birlikte gerektiğini söyler.
İmza tabanlı ve anomali tabanlı tespit nasıl çalışır?
İmza tabanlı tespit bilinen bir saldırının kalıbını arar, anomali tabanlı tespit normalden sapmayı arar. NIST üçüncü bir yöntem olarak durum bilgili protokol analizini de sayar.
- İmza tabanlı: İmza, bilinen bir tehdide karşılık gelen kalıptır. Bilinen saldırıları çok iyi yakalar, yeni ve değiştirilmiş olanları kaçırır. NIST'in örneğinde "freepics.exe" adlı eki arayan imza, aynı zararlının "freepics2.exe" adlı sürümünü görmez. Snort ve Suricata kuralları bu gruba girer.
- Anomali tabanlı: Önce kullanıcıların, sunucuların ve bağlantıların normal davranışı günler, bazen haftalar süren bir öğrenme döneminde ölçülür. Sonra büyük sapmalar alarm olur. Bilinmeyen tehdide karşı güçlüdür, ama NIST'e göre çoğu zaman çok yanlış pozitif üretir. Ayda bir yapılan büyük bir dosya aktarımı, öğrenme döneminde görülmediyse saldırı gibi görünebilir.
- Durum bilgili protokol analizi: Protokolün doğru kullanımını bilir ve isteği yanıtla eşleştirir. Örneğin FTP'de girişten önce hangi komutların geçerli olduğunu izler.
NIST'e göre çoğu ürün bu yöntemleri birlikte kullanır. Suricata da imzaların yanında HTTP, TLS ve DNS gibi protokolleri ayrıştırır. Aşağıdaki kuralda geçen http.uri alanı bu ayrıştırmadan gelir.
Bir Suricata kuralı nasıl okunur?
Bir Suricata kuralı üç parçadan oluşur: eylem, başlık ve parantez içindeki seçenekler. Snort 3 kuralları da aynı iskeleti kullanır, ilk paranteze kadar olan kısım başlıktır. Aşağıdaki satır bir alıştırma örneğidir ve yalnız tespit içindir. İç ağdaki bir cihazın dışarıdaki bir sunucuda belirli bir yolu istemesini arar.
alert http $HOME_NET any -> $EXTERNAL_NET any (msg:"KURGU Supheli guncelleme yolu"; flow:established,to_server; http.method; content:"GET"; http.uri; content:"/guncelle/kontrol"; classtype:bad-unknown; sid:1000001; rev:1;)
| Parça | Örnekteki değer | Ne anlama gelir |
|---|---|---|
| Eylem | alert | Eşleşince alarm üret. drop paketi düşürür ve alarm üretir, pass incelemeyi bitirir. |
| Protokol | http | Kural yalnız HTTP trafiğine uygulanır. |
| Kaynak | $HOME_NET any | İç ağdan, herhangi bir porttan. Değişkenin karşılığı suricata.yaml dosyasındadır. |
| Yön | -> | Yalnız bu yöndeki trafik. <> iki yönü de kapsar. |
| Hedef | $EXTERNAL_NET any | Dış ağdaki herhangi bir adres ve port. |
msg | "KURGU Supheli..." | Alarmda görünecek açıklama. |
flow | established,to_server | Kurulmuş bağlantıda sunucuya giden trafik. |
http.method ve content | "GET" | İstek yöntemi GET olmalı. |
http.uri ve content | "/guncelle/kontrol" | İstenen adres bu metni içermeli. |
classtype | bad-unknown | Sınıf etiketi. Adı ve önceliği classification.config dosyasında tanımlıdır. |
sid ve rev | 1000001 ve 1 | Kuralın benzersiz kimliği ve sürümü. Kuralı her değiştirdiğinde rev artar. |
Suricata belgelerine göre seçeneklerin sırasını değiştirmek kuralın anlamını da değiştirir. Örnekte her content, kendinden hemen önce gelen http.method ya da http.uri alanına bakar.
Snort belgeleri yerel kurallarda sid değerini 1000000'dan başlatmanı önerir, çünkü küçük değerler hazır kurallara ayrılmıştır. Suricata belgeleri de benzersiz bir sid seçmeni ister. Snort 3 ise alert, drop ve pass dışında block, log, react, reject ve rewrite eylemlerini de tanır.
Kural eşleşince fast.log dosyasına buna benzer bir satır düşer. Satır sadeleştirilmiştir, adresler örnek aralıktandır:
11/15/2026-10:02:01.118204 [**] [1:1000001:1] KURGU Supheli guncelleme yolu [**] {TCP} 192.0.2.23:50114 -> 198.51.100.80:80
Köşeli parantezdeki [1:1000001:1] üçlüsü sırasıyla grup kimliği (gid), sid ve rev değeridir. Grup kimliği varsayılan olarak 1'dir.
Kuralı kendi bilgisayarında nasıl sınarsın?
Kuralı canlı ağda denemek zorunda değilsin. Suricata, kaydedilmiş bir trafik dosyasını çevrim dışı modda okur ve canlı ağdaki hiçbir pakete dokunmaz:
mkdir -p cikti suricata -r ornek.pcap -S yerel.rules -l cikti/ cat cikti/fast.log
-rpcap dosyasını çevrim dışı modda okur.-Syalnız verdiğin kural dosyasını yükler, yapılandırmadaki kuralları yok sayar. Küçük harfli-sise seninkini onlara ekler.-lkayıtların yazılacağı klasördür. Klasör yoksa Suricata başlamaz, ilk satırdakimkdirbu yüzden var. Alarmlar varsayılan olarak fast.log ve eve.json dosyalarına düşer.
fast.log boş çıkarsa kural yanlış alana bakıyor olabilir. Sessiz Kalan Suricata görevinin konusu tam olarak bu. web01 sunucusundan dakikada bir aynı yere giden trafik var, ama eldeki kural hiç alarm vermiyor. pcap'i tcpdump ile okursun, kuralı pcap'e karşı çalıştırırsın, sessizliğin nedenini kayıtlarda bulursun ve düzelttiğin kuralla alarmı yakalarsın. pcap dosyasını grafik arayüzde açmak için Wireshark nedir yazısından başla.
Güvenlik duvarı kural sırasını ve Suricata alarm kaydını birlikte okumak istersen Gölgede Kalan Kural labında hangi kuralın gölgede kaldığını ve hangi alarmın gerçek olduğunu bulursun.
IDS ve IPS, güvenlik duvarı ve WAF ile nasıl birlikte çalışır?
Her araç farklı bir soruyu yanıtlar ve katmanlar üst üste dizilir. NIST'e göre hat içi algılayıcılar genellikle güvenlik duvarlarının yanına, ağlar arası sınırlara konur. Bazı cihazlar ikisini tek kutuda birleştirir, yeni nesil güvenlik duvarları (NGFW) buna örnektir.
Kurgu bir şirket ağında sıralama şöyle görünebilir:
İnternet | [Güvenlik duvarı] adres, port ve bağlantı durumuna göre izin ya da ret | [IPS, hat içi] geçen trafiği imzalarla inceler, eşleşeni düşürür | [Switch] ---- SPAN portu ----> [IDS, pasif] trafiğin kopyasını izler | [WAF] web isteğini şifre çözüldükten sonra okur | [web01 192.0.2.15] sunucu tabanlı ajan: log, dosya değişikliği, süreç
IPS, IDS, WAF ve ajan alarmları ----> [SIEM] hepsini birleştirir
```
| Araç | Yanıtladığı soru |
|---|---|
| Güvenlik duvarı | Bu bağlantıya izin var mı? |
| IDS | Bu trafikte saldırı izi var mı? |
| IPS | İz varsa bu paketi durdurayım mı? |
| WAF | Bu web isteği uygulamaya zarar verir mi? |
| SIEM | Bütün kayıtlar birlikte ne anlatıyor? |
Güvenlik duvarının kural mantığını firewall nedir yazısında, WAF'ın IPS'ten farkını WAF nedir yazısında bulursun. IDS alarmını kimlik ve uç nokta loglarıyla birleştirme işini SIEM nedir yazısı anlatır.
IDS ve IPS öğrenmeye nereden başlamalısın?
Önce trafiği, sonra kuralı, en son kural ayarını öğren:
- TCP/IP katmanlarını, portları ve TCP el sıkışmasını öğren.
- Bir pcap dosyasını Wireshark ile aç ve tek bir bağlantıyı baştan sona takip et.
- Suricata'yı çevrim dışı modda tek bir kuralla çalıştır, alarmı fast.log'da gör.
- Kuralı bilerek gevşet, kaç yanlış alarm ürettiğini say, sonra daralt.
- Saha görevini ve "Güvenlik duvarı, IDS ve IPS" derslerini bitir.
Ağ ve savunma konularına sıfırdan başlıyorsan tarayıcıda çalışan ücretsiz siber güvenlik eğitimi sayfasından sana uyan yolu seçebilirsin.
Kaynaklar
Sık sorulan sorular
IPS varken ayrıca IDS kullanmaya gerek var mı?
Çoğu durumda evet. IPS yalnız içinden geçen trafiği görür. Bu genellikle internetle iç ağ arasındaki sınırdır. İç ağdaki bölümler arası trafik ona hiç uğramayabilir. Pasif bir IDS bu noktaların kopya trafiğini izler ve geniş bir kural setini kesinti riski olmadan çalıştırır. Aynı motoru bir yerde engelleyici, başka bir yerde alarm modunda kullanabilirsin.
Snort ile Suricata arasındaki fark nedir?
İkisi de açık kaynaklı ağ IDS ve IPS motorudur. Kural satırları aynı iskeleti kullanır: eylem, başlık ve parantez içinde seçenekler. Snort tescilli bir Cisco markasıdır, kural setlerini Cisco Talos hazırlar ya da denetler. Suricata'yı kâr amacı gütmeyen OISF geliştirir. Anahtar kelime adları farklı olabilir: URI alanı Suricata'da http.uri, Snort 3'te http_uri adını taşır.
IDS şifreli HTTPS trafiğini görebilir mi?
Ağ tabanlı IDS şifreli trafiğin içeriğini göremez. NIST rehberi, HTTPS, SSH ve VPN bağlantılarının içindeki saldırının bu yüzden kaçabileceğini yazar. IDS yine de bağlantının kuruluşuna ve kimin kiminle konuştuğuna bakabilir. İçeriği görmek için algılayıcıyı şifrenin çözüldüğü noktaya koyarsın. Diğer yol, sunucunun kendi kayıtlarını izleyen sunucu tabanlı bir sistem kullanmaktır.
Suricata öğrenmek için ağ kurmam gerekir mi?
Gerekmez. Suricata, kaydedilmiş bir pcap dosyasını -r seçeneğiyle çevrim dışı modda okur ve canlı trafiğe dokunmaz. -S ile yalnız kendi kural dosyanı yükler, -l ile kayıtların yazılacağı klasörü seçersin. Kurulum yapmadan denemek istersen akademideki Sessiz Kalan Suricata saha görevi aynı akışı tarayıcıda açılan bir terminalde yaptırır.
Güvenlik duvarı IDS'in yerini tutar mı?
Tutmaz. Klasik güvenlik duvarı bir bağlantıyı adrese, porta ve bağlantı durumuna bakarak geçirir ya da reddeder. Geçirdiği trafiğin içinde saldırı izi olup olmadığını incelemez. IDS tam olarak bu içeriğe bakar. Yeni nesil güvenlik duvarları IPS özelliğini aynı cihazda sunabilir. O durumda da iki ayrı işlev yan yana çalışır, biri ötekinin yerine geçmez.
- IDS
- IPS
- Suricata
- Snort
- ağ güvenliği
- tespit mühendisliği
İlgili yazılar
- Firewall (Güvenlik Duvarı) Nedir, Nasıl Çalışır?Güvenlik · 8 dk okuma
- WAF Nedir? Web Uygulama Güvenlik Duvarı Nasıl Çalışır?Savunma · 6 dk okuma
- False Positive (Yanlış Pozitif) Nedir? False Negative Farkı ve Alarm YorgunluğuSavunma · 8 dk okuma
- SIEM Nedir? Splunk, Sentinel ve Elastic ile SOC İzleme MantığıSavunma · 7 dk okuma