Uygulama İzinleri Nasıl Kontrol Edilir? Android ve iPhone

Uygulama izinleri nasıl kontrol edilir sorusunun kısa cevabı şu: izinleri uygulamaya göre değil, izin türüne göre listele. Konuma, mikrofona, kameraya, kişilere ve SMS mesajlarına erişen uygulamaları tek ekranda gör, işleviyle uyuşmayanı kapat. Sonra son günlerde hangi uygulamanın neye eriştiğini gösteren kaydı oku. Android ve iPhone'da bu kontrol on dakikanı alır.

Uygulama izni neyi açar, hangileri gerçekten hassas?

İzin, uygulamaya telefonundaki bir veriyi ya da sensörü kullanma hakkı verir. Konum izni nerede olduğunu, kişiler izni kimi tanıdığını, mikrofon izni çevrendeki sesi açar. Bir kez verdiğin izin, sen geri alana kadar geçerli kalır.

Önce şu izinlere bak. Kötüye kullanıldıklarında zarar doğrudan sana dokunur:

SMS izni ayrı dikkat ister. Bankanın ve e-Devlet'in gönderdiği tek kullanımlık kodlar SMS ile gelir. Google Play politikası SMS ve arama kaydı izinlerini yalnız varsayılan SMS, telefon ya da asistan uygulaması olarak seçilmiş uygulamalara ve Google'ın tek tek incelediği dar istisnalara bırakır. Bir oyun ya da el feneri SMS okumak istiyorsa bu bir alarm işaretidir. Kodları ele geçiren tuzakların nasıl kurulduğunu doğrulama kodu dolandırıcılığı yazısı anlatıyor.

Android'de uygulama izinleri nasıl kontrol edilir?

Android'de en hızlı yol İzin yöneticisidir. Bu ekran her izin türü için erişimi olan uygulamaları tek listede gösterir. Menü adları Samsung, Xiaomi ya da Pixel'de biraz farklıdır. Ayarlar'daki arama kutusuna "izin" yazmak çoğu zaman en kısa yoldur.

1. Ayarlar > Güvenlik ve Gizlilik > Gizlilik > İzin yöneticisi ekranını aç.
2. Konum'a dokun. Liste "Her zaman", "Yalnızca uygulamayı kullanırken" ve "Her zaman sor" gruplarına ayrılır.
3. "Her zaman" grubundaki her uygulamayı sorgula. Aile konum paylaşımı ya da kurye takibi dışında çoğu uygulamaya "Yalnızca uygulamayı kullanırken" yeter.
4. Aynı kontrolü Mikrofon, Kamera, Kişiler, SMS ve Arama kaydı için yap.
5. Uygulamanın ayar sayfasında "Kullanılmayan uygulama etkinliğini duraklat" seçeneğini açık bırak. Android bu seçenek açıkken uzun süre açmadığın uygulamanın izinlerini kendiliğinden geri alabilir.

Android 12 ve sonrasında konum izni verirken tam ve yaklaşık konum arasında seçim yaparsın. Yaklaşık konum seni adresinle değil, daha geniş bir bölgeyle gösterir. Hava durumu ya da haber uygulaması için bu yeterlidir.

Erişilebilirlik izni için Android 13 ve sonrasında ek bir kilit var: kısıtlanmış ayarlar. Google'ın yardım sayfası, zararlı uygulamaların bu ayarları değiştirmeni isteyebileceğini yazıyor ve geliştiriciye güvenmiyorsan kilidi açmamanı öneriyor. Bir uygulama "çalışması için" erişilebilirlik izni ve kısıtlanmış ayarları açmanı istiyorsa dur. Bu tuzak en sık bağlantıyla gelen kurulum dosyalarında görülür. Akışın tamamını APK dosyası dolandırıcılığı yazısında bulabilirsin.

iPhone'da uygulama izinleri nereden görülür?

iPhone'da izinler Ayarlar > Gizlilik ve Güvenlik altında toplanır. Konum Servisleri, Kişiler, Fotoğraflar, Mikrofon ve Kamera ayrı satırlardır. Her satıra girince o izni almış uygulamaları görürsün.

1. Ayarlar > Gizlilik ve Güvenlik > Konum Servisleri'ni aç.
2. Her uygulama için "Asla", "Bir Dahaki Sefere veya Paylaştığımda Sor", "Uygulamayı Kullanırken" ya da "Her Zaman" seçeneklerinden birini seç.
3. Aynı ekrandaki "Tam Konum" anahtarını kapatırsan uygulama yalnız yaklaşık konumunu alır.
4. Gizlilik ve Güvenlik'e dön. Mikrofon ve Kamera satırlarında gerekmeyen anahtarları kapat.
5. Kişiler ve Fotoğraflar satırlarında, rehberine ya da tüm arşivine gerçekten ihtiyaç duymayan uygulamaların erişimini daralt.

Hangi uygulamanın neye eriştiğini nasıl görürsün?

İzin listesi kimin erişebildiğini gösterir. Kimin gerçekten eriştiğini görmek için erişim kaydına bakarsın.

• Android: Ayarlar > Güvenlik ve Gizlilik > Gizlilik kontrol paneli. Android 12'de son 24 saati, Android 13 ve sonrasında son 7 günü gösterir. Konum, kamera ve mikrofon erişimlerini saatleriyle listeler.
• iPhone: Ayarlar > Gizlilik ve Güvenlik > Uygulama Gizlilik Raporu > Uygulama Gizlilik Raporunu Aç. iOS 15.2 ve sonrasında çalışır. Son 7 günde hangi uygulamanın konuma, fotoğraflara, kameraya, mikrofona ve kişilere ne zaman eriştiğini gösterir. Rapor sen açtıktan sonra veri toplamaya başlar. Bugün aç, birkaç gün sonra oku.

Raporu okurken tek soru sor: bu erişim, o uygulamayı kullandığım saate denk geliyor mu? Gece hiç açmadığın bir alışveriş uygulaması konumuna erişmişse iznini "Kullanırken" ya da "Asla" yap. Apple'ın raporu uygulamaların bağlandığı alan adlarını da listeler. Bu bölümde reklam ve analiz hizmetlerini görürsün.

Anlık uyarılar da var. iPhone'da durum çubuğundaki turuncu nokta mikrofonun, yeşil nokta kameranın kullanıldığını gösterir. Android 12 ve sonrasında kamera ya da mikrofon açıkken ekranın sağ üstünde gösterge belirir. Gösterge beklenmedik anda yanıyorsa kameram ve mikrofonum izleniyor mu yazısındaki kontrollere geç.

Bir uygulamanın istediği izin şüpheli mi, nasıl karar verirsin?

Tek bir soru kararların çoğunu verir: bu uygulama, bu izin olmadan asıl işini yapabilir mi? Yapabiliyorsa izni verme.

Şu durumlar alarm işaretidir:

• Basit bir araç (el feneri, hesap makinesi, duvar kâğıdı) konum, kişiler ya da SMS istiyor.
• Uygulama, işleviyle ilgisiz bir izni vermezsen hiç açılmıyor.
• Bir oyun ya da "kargo takip" uygulaması seni erişilebilirlik ayarlarına yönlendiriyor.
• Uygulama, diğer uygulamaların üzerinde görünme iznini gerekçesiz istiyor. Bu izin, gerçek uygulamanın üstüne sahte bir giriş ekranı çizmek için kötüye kullanılabilir.
• Uygulama mağaza dışından, SMS ya da mesajlaşma bağlantısıyla gelmiş.

Kurmadan önce de kontrol edebilirsin. Play Store'da uygulama sayfasındaki "Veri güvenliği" bölümü, App Store'da "Uygulama Gizliliği" bölümü uygulamanın hangi verileri topladığını gösterir. Bu bilgiler geliştiricinin kendi beyanıdır. Yine de istenen izinlerle karşılaştırmak için iyi bir başlangıçtır.

Şüpheli bir uygulama bulursan ne yaparsın?

Önce izinlerini kapat, sonra uygulamayı kaldır. Android'de kaldır düğmesi pasifse uygulama büyük olasılıkla cihaz yöneticisi yetkisi almıştır. Bu durumda telefonum hacklendi mi yazısındaki temizlik adımlarını izle: yetkiyi kaldır, uygulamayı sil, Play Protect ile tara.

Ardından hesaplarına bak:

1. E-posta, banka ve e-Devlet şifrelerini başka, temiz bir cihazdan değiştir.
2. Hesaplarındaki açık oturumları kapat.
3. Banka hareketlerini kontrol et.
4. Uygulama SMS ya da bildirim okuma izni aldıysa, o dönemde gelen doğrulama kodlarının ele geçmiş olabileceğini varsay.

Para çıktıysa önce bankanı resmî müşteri hizmetleri numarasından ara, kartını ya da hesabını kapattır ve işleme itiraz et. Dolandırıcılığa uğradıysan en yakın polis merkezine, jandarmaya ya da Cumhuriyet Başsavcılığına şikâyette bulun. Kayıtları ve ekran görüntülerini sakla. Zararlı bağlantıyı ve oltalama sitesini USOM'a bildir. Uygulamayı indirdiğin bağlantı da bu kapsamdadır.

Çocuğunun ve ailenin telefonunda izinleri nasıl yönetirsin?

Çocuklar ve yaşlı yakınlar izin pencerelerini çoğu zaman okumadan onaylar. Ayda bir birlikte oturup gizlilik paneline ya da Uygulama Gizlilik Raporu'na bakmak, uzun bir yasak listesinden daha çok işe yarar. Kurulum onayı, ekran süresi ve içerik sınırı gibi ebeveyn araçlarını çocuğumu internette nasıl korurum rehberinde bulabilirsin.

Yaşlı yakınlarına tek bir kural öğret: telefonda arayan kimse için uygulama kurma, erişilebilirlik iznini açma. Gerçek bir banka ya da kargo çalışanı bunu istemez. Bu senaryonun nasıl işlediğini banka çalışanı aradı yazısı adım adım anlatıyor.

Bu yazıdaki mantığın adı en az yetki ilkesidir: her uygulamaya yalnız işini gören izni verirsin. Aynı ilke şirket sistemlerinde de geçerlidir. Bunu Siber Güvenlik Temelleri yolunda hesaplar ve sunucular üzerinde uygulayarak öğrenebilirsin.

Kaynaklar

• Android Yardım: Android telefonunuzda uygulama izinlerini değiştirme
• Android Yardım: Gizlilik kontrol paneli
• Apple Destek: Uygulama Gizlilik Raporu hakkında
• Google Play Console Yardım: SMS ve Arama Kaydı izinlerinin kullanımı
• Android Yardım: Kısıtlanmış ayarlar