Bilgisayarıma Virüs Bulaştığını Nasıl Anlarım? 8 İşaret

Bilgisayarın birden yavaşladı, tarayıcı kendi kendine sayfa açıyor ya da hiç kurmadığın bir program belirdi. Bunlar virüs işareti olabilir, ama her yavaşlık virüs değildir. Bu yazı sırayla üç soruyu cevaplıyor: hangi işaretler önemli, şüpheyi on dakikada nasıl doğrularsın ve bulaştıysa nasıl temizlersin.

Günlük dilde "virüs" her tür zararlı yazılım için kullanılır. Truva atı, solucan, reklam yazılımı ve fidye yazılımı arasındaki teknik farkı merak ediyorsan virüs, trojan, solucan farkı yazısına bakabilirsin. Burada hepsine kısaca "virüs" diyeceğiz.

Bilgisayara virüs bulaştığı nasıl anlaşılır?

Bilgisayara virüs bulaştığı tek bir belirtiyle değil, aniden başlayan ve birbirini destekleyen birkaç işaretle anlaşılır. Eski bir bilgisayarın yavaşlaması normaldir; dün hızlı olan bilgisayarın bugün durmadan fan çalıştırması değildir.

Aşağıdaki sekiz işaret en sık görülenler. Her birinin masum bir açıklaması da var, tabloda ikisini yan yana koyduk.

İki ya da daha fazla işaret aynı anda ve aniden başladıysa şüphen ciddidir. Beşinci ya da sekizinci işareti görüyorsan teşhisi atla ve doğrudan "İnterneti kes" adımına geç.

Şüphemi 10 dakikada nasıl doğrularım?

Virüs şüphesini doğrulamanın en hızlı yolu Görev Yöneticisi'ne, başlangıç uygulamalarına ve Windows Güvenliği'nin koruma geçmişine bakmaktır. Bu üç kontrol, bir şeyin ters gidip gitmediğini çoğu zaman on dakikada gösterir.

1. Görev Yöneticisi'ni Ctrl + Shift + Esc ile aç. İşlemler sekmesinde CPU, disk ve ağ sütunlarına göre sırala. Tanımadığın ve sürekli yüksek kaynak kullanan bir işlem var mı?
2. Adını bilmediğin işlemi sağ tıklayıp "Dosya konumunu aç" de. Windows klasöründe değil de AppData ya da Temp gibi bir yerden çalışan, sistem dosyası adı taşıyan bir işlem şüphelidir.
3. Görev Yöneticisi'nin Başlangıç uygulamaları bölümüne bak. Bilgisayar açılınca çalışan ve tanımadığın bir kayıt var mı?
4. Ayarlar > Uygulamalar listesini kurulum tarihine göre sırala. Şikâyetin başladığı günlerde kurulmuş bir program dikkat çeker.
5. Tarayıcının eklentiler sayfasını aç. Kurmadığın ya da artık kullanmadığın her eklentiyi kaldır.
6. Windows Güvenliği'ni aç ve Koruma geçmişi'ne bak. Yakın zamanda yakalanmış ya da izin verilmiş bir tehdit var mı?

İşlemleri daha derinden incelemek istersen Microsoft'un ücretsiz Sysinternals araçları çok güçlüdür. Nasıl kullanılacağını Windows'ta şüpheli süreç nasıl bulunur yazısında adım adım anlattık. Sorunun kaynağı işlemciyi sömüren bir madenciyse kripto madenci virüsü yazısı belirtileri ayrıntılı veriyor.

Virüs bulaştıysa nasıl temizlerim?

Virüs temizliği bir sıra işidir: önce interneti kes, sonra parolaları temiz bir cihazdan değiştir, ardından çevrimdışı tarama yap ve gerekirse sistemi sıfırla. Sırayı bozmak, temizlik sırasında yeni veri kaybına yol açabilir.

1. İnterneti kes. Wi-Fi'yi kapat ya da kabloyu çek. Böylece zararlı yazılım veri gönderemez ve yeni parça indiremez. İşyeri bilgisayarıysa hiçbir şeye dokunmadan BT ekibine haber ver.
2. Parolaları başka bir cihazdan değiştir. Temiz bir telefon kullan. E-posta, banka ve sosyal medya hesaplarıyla başla, iki adımlı doğrulamayı aç.
3. Microsoft Defender çevrimdışı taramasını çalıştır. Windows Güvenliği > Virüs ve tehdit koruması > Tarama seçenekleri altında "Microsoft Defender Antivirus (çevrimdışı tarama)" seçeneğini başlat. Açık dosyalarını önce kaydet, bilgisayar yeniden başlayacak.
4. Sonucu kontrol et. Microsoft'a göre çevrimdışı taramanın sonuçları Windows Güvenliği'ndeki Koruma geçmişi bölümünde görünür. Bulunanları karantinaya al ya da kaldır.
5. İkinci bir görüş al. Microsoft Safety Scanner, elle çalıştırılan ücretsiz bir tarama aracıdır. Microsoft'un belgesine göre indirildikten 10 gün sonra süresi dolar, her taramadan önce yenisini indirmek gerekir.
6. Şüpheli program ve eklentileri kaldır, tarayıcının ana sayfa ve arama motoru ayarlarını sıfırla.
7. Windows'u, tarayıcıyı ve bütün programları güncelle. Zararlıların büyük kısmı kapatılmamış eski açıklardan girer.

Çevrimdışı taramanın farkı şu: Microsoft'un açıklamasına göre bu tarama Windows yüklenmeden, Windows Kurtarma Ortamı'nda yapılır. Bu yüzden kendini gizlemeye çalışan kalıcı zararlılar daha kolay yakalanır. Normal "tam tarama" ise Windows çalışırken yapılır.

Temizlik yeterli mi, yoksa bilgisayarı sıfırlamalı mıyım?

Reklam yazılımı ve basit zararlılar için tarama ve kaldırma genellikle yeterlidir; uzaktan erişim aracı, bilgi çalan zararlı ya da fidye yazılımı şüphesinde ise en güvenli yol temiz kurulumdur. Karar için aşağıdaki tabloya bak.

Windows 11'de sıfırlama seçeneği Ayarlar > Sistem > Kurtarma altındadır. Sıfırlamadan önce belgelerini harici bir diske yedekle. Yedeği yeni sisteme geri yüklemeden önce tara ve yedekten program kurma, programları resmî sitelerinden yeniden indir.

Fidye notu çıktıysa ne yapmalıyım?

Ekranda dosyalarını şifrelediğini söyleyen bir not varsa bilgisayarı hemen ağdan ayır, kapatma ve fidye ödeme kararını acele verme. Ödeme yapmak dosyaların geri geleceğini garanti etmez.

Önce No More Ransom sitesine bak. Bu site, kolluk kuvvetleri ve güvenlik şirketlerinin birlikte yürüttüğü bir girişimdir ve bazı fidye yazılımı türleri için ücretsiz çözücüler sunar. İşyeri bilgisayarındaysan olayı derhâl BT ve güvenlik ekibine bildir. Para talebi ya da şantaj varsa Cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunabilirsin. Korunma yollarını fidye yazılımı rehberimiz anlatıyor.

Şüpheli bir dosyayı açmadan nasıl kontrol ederim?

Şüpheli bir dosyayı açmadan kontrol etmenin en kolay yolu, onu VirusTotal gibi onlarca antivirüs motoruyla tarayan bir hizmete yüklemektir. Ama kişisel ya da gizli bilgi içeren dosyaları yükleme.

VirusTotal'ın kendi belgesine göre yüklenen dosyaların içeriği, ücretli VirusTotal müşterileriyle paylaşılabilir. Yani maaş bordrosu, sözleşme ya da kimlik fotokopisi içeren bir dosyayı yüklemek, onu yabancılara açmak demektir. Bu tür dosyalar için yalnız bilgisayarındaki antivirüsle tarama yap.

Bir daha bulaşmaması için ne yapmalıyım?

Virüs bulaşmasının en sık yolları kırık (crack) programlar, sahte indirme düğmeleri ve e-posta ekleridir; bu üç kapıyı kapatmak riskin büyük kısmını ortadan kaldırır.

• Programları yalnız resmî sitesinden ya da Microsoft Store'dan indir. Kırık programların riskini crack program zararlı mı yazısında anlattık.
• Windows Update'i ve tarayıcı güncellemelerini otomatik bırak.
• Günlük işlerde yönetici yerine standart kullanıcı hesabı kullan.
• Belgelerini düzenli olarak bilgisayardan ayrı bir diske ya da buluta yedekle.
• E-postadaki beklenmedik eklere ve "faturanız ektedir" gibi bağlantılara tıklamadan önce gönderene başka bir kanaldan sor.
• Microsoft Defender'ın açık olduğunu düzenli kontrol et. Ücretsiz antivirüsün yeterli olup olmadığını bu karşılaştırmada ele aldık.

Zararlı yazılımların nasıl çalıştığını ve bir olaya nasıl müdahale edildiğini öğrenmek, bir dahaki şüphede paniği önler. AltaySec Akademi'nin ücretsiz Temeller yolu, Windows temellerini ve olaya ilk müdahaleyi Türkçe ve uygulamalı anlatır. Oltalama tuzaklarını oynayarak tanımak istersen Olta oyunu iyi bir başlangıç.

Kaynaklar

• Microsoft Destek: Windows Güvenliği ile virüs ve tehdit koruması, çevrimdışı tarama
• Microsoft Learn: Microsoft Safety Scanner
• Microsoft Destek: Windows'ta kurtarma seçenekleri
• VirusTotal: How it works
• No More Ransom