Sistem yönetimi

Linux temel komutlar ve izinler

Dosya sistemi gezinme, izin modeli, süreç ve kullanıcı yönetimi için günlük kullanılan komutlar.

Son güncelleme 2026-09

Dosya ve dizin gezinme

pwd

Bulunduğun dizinin tam yolunu yazar.

ls -la

Gizli dosyalar dahil, izin ve sahiplik bilgisiyle uzun liste gösterir.

cd -

Bir önceki dizine döner.

find / -type f -mtime -1

Son 24 saatte değişen dosyaları kök dizinden itibaren arar.

file dosya

Dosyanın uzantısına değil içeriğine bakarak gerçek türünü söyler.

stat dosya

Oluşturma, değişim ve erişim zamanını, sahiplik ve boyut bilgisini gösterir.

tree -L 2

Dizin ağacını iki seviye derinliğinde gösterir.

Dosya izinleri

chmod 750 dosya

Sahibe oku, yaz, çalıştır; gruba oku, çalıştır; diğerlerine hiçbir yetki vermez.

chmod u+x betik.sh

Yalnız sahibine çalıştırma yetkisi ekler.

chown kullanici:grup dosya

Dosyanın sahibini ve grubunu değiştirir.

umask

Yeni oluşturulan dosya ve dizinlerin varsayılan izin maskesini gösterir.

-rwsr-xr-x

Baştaki s harfi SUID bitini gösterir, dosya sahibinin yetkisiyle çalışır.

getfacl dosya

Standart izinlerin ötesindeki erişim kontrol listesini (ACL) gösterir.

setfacl -m u:kullanici:rx dosya

Belirli bir kullanıcıya ek okuma ve çalıştırma izni tanımlar.

find / -perm -4000 -type f 2>/dev/null

SUID biti set edilmiş dosyaları listeler, izin denetiminde kullanılır.

Süreç yönetimi

ps aux

Çalışan tüm süreçleri kullanıcı, CPU ve bellek kullanımıyla listeler.

top

Süreçleri kaynak kullanımına göre anlık ve sıralı gösterir.

kill -15 PID

Sürece düzenli sonlanma sinyali (SIGTERM) gönderir.

kill -9 PID

Süreci zorla ve anında sonlandırır (SIGKILL).

systemctl status servis

Bir servisin çalışma durumunu ve son günlük satırlarını gösterir.

systemctl list-units --type=service --state=running

Şu an çalışan tüm servisleri listeler.

jobs -l

Mevcut kabuk oturumundaki arka plan işlerini kimlikleriyle listeler.

Kullanıcı ve grup yönetimi

whoami

O anki etkin kullanıcı adını gösterir.

id kullanici

Kullanıcının UID, GID ve üye olduğu grupları listeler.

sudo -l

Mevcut kullanıcının sudo ile çalıştırabileceği komutları listeler.

useradd -m -s /bin/bash kullanici

Ev dizini oluşturarak yeni bir kullanıcı ekler.

usermod -aG grup kullanici

Kullanıcıyı mevcut gruplarını koruyarak ek bir gruba ekler.

passwd -l kullanici

Hesabı kilitler, parola ile girişi engeller.

last -a

Son oturum açma kayıtlarını bağlantı kaynağıyla birlikte gösterir.

Ağ ve bağlantı

ip a

Sistemdeki ağ arayüzlerini ve IP adreslerini listeler.

ss -tulpn

Dinleyen TCP ve UDP portlarını, ilgili süreçle birlikte gösterir.

ip route

Yönlendirme tablosunu ve varsayılan ağ geçidini gösterir.

cat /etc/hosts

Yerel ad çözümleme eşleşmelerini gösterir.

curl -I https://sunucu.example

Yalnız HTTP başlıklarını isteyerek sunucu yanıtını hızlı kontrol eder.

ufw status verbose

Güvenlik duvarı kurallarını ve varsayılan politikayı ayrıntılı gösterir.

Paket ve günlük yönetimi

apt list --upgradable

Güncellenebilir paketleri listeler.

dpkg -l | grep paket

Kurulu bir paketin sürümünü ve durumunu kontrol eder.

journalctl -u servis -f

Bir servisin günlüğünü canlı olarak izler.

journalctl --since "1 hour ago"

Son bir saat içindeki sistem günlük kayıtlarını gösterir.

dmesg -T | tail -50

Çekirdek mesajlarını okunabilir zaman damgasıyla, son 50 satır olarak gösterir.

tail -f /var/log/auth.log

Kimlik doğrulama günlüğünü canlı izler, Debian/Ubuntu tabanlı sistemlerde kullanılır.