Sistem yönetimi

Linux temel komutlar ve izinler

Dosya sistemi gezinme, izin modeli, süreç ve kullanıcı yönetimi için günlük kullanılan komutlar.

6 bölüm41 satırSon güncelleme Eylül 2026

Dosya ve dizin gezinme

7 satır

pwd
Bulunduğun dizinin tam yolunu yazar.
ls -la
Gizli dosyalar dahil, izin ve sahiplik bilgisiyle uzun liste gösterir.
cd -
Bir önceki dizine döner.
find / -type f -mtime -1
Son 24 saatte değişen dosyaları kök dizinden itibaren arar.
file dosya
Dosyanın uzantısına değil içeriğine bakarak gerçek türünü söyler.
stat dosya
Oluşturma, değişim ve erişim zamanını, sahiplik ve boyut bilgisini gösterir.
tree -L 2
Dizin ağacını iki seviye derinliğinde gösterir.

8 satır

chmod 750 dosya
Sahibe oku, yaz, çalıştır; gruba oku, çalıştır; diğerlerine hiçbir yetki vermez.
chmod u+x betik.sh
Yalnız sahibine çalıştırma yetkisi ekler.
chown kullanici:grup dosya
Dosyanın sahibini ve grubunu değiştirir.
umask
Yeni oluşturulan dosya ve dizinlerin varsayılan izin maskesini gösterir.
-rwsr-xr-x
Sahip hanesinde x yerine duran s (dördüncü karakter) SUID bitidir: dosya, çalıştıranın değil sahibinin yetkisiyle çalışır.
getfacl dosya
Standart izinlerin ötesindeki erişim kontrol listesini (ACL) gösterir.
setfacl -m u:kullanici:rx dosya
Belirli bir kullanıcıya ek okuma ve çalıştırma izni tanımlar.
find / -perm -4000 -type f 2>/dev/null
SUID biti açık dosyaları listeler; yetki yükseltme denetiminde kullanılır.

7 satır

ps aux
Çalışan tüm süreçleri kullanıcı, CPU ve bellek kullanımıyla listeler.
top
Süreçleri kaynak kullanımına göre anlık ve sıralı gösterir.
kill -15 PID
Sürece düzenli sonlanma sinyali (SIGTERM) gönderir.
kill -9 PID
Süreci zorla ve anında sonlandırır (SIGKILL).
systemctl status servis
Bir servisin çalışma durumunu ve son günlük satırlarını gösterir.
systemctl list-units --type=service --state=running
Şu an çalışan tüm servisleri listeler.
jobs -l
Mevcut kabuk oturumundaki arka plan işlerini kimlikleriyle listeler.

7 satır

whoami
O anki etkin kullanıcı adını gösterir.
id kullanici
Kullanıcının UID, GID ve üye olduğu grupları listeler.
sudo -l
Mevcut kullanıcının sudo ile çalıştırabileceği komutları listeler.
useradd -m -s /bin/bash kullanici
Ev dizini oluşturarak yeni bir kullanıcı ekler.
usermod -aG grup kullanici
Kullanıcıyı mevcut gruplarını koruyarak ek bir gruba ekler.
passwd -l kullanici
Hesabı kilitler, parola ile girişi engeller.
last -a
Son oturum açma kayıtlarını bağlantı kaynağıyla birlikte gösterir.

6 satır

ip a
Sistemdeki ağ arayüzlerini ve IP adreslerini listeler.
ss -tulpn
Dinleyen TCP ve UDP portlarını, ilgili süreçle birlikte gösterir.
ip route
Yönlendirme tablosunu ve varsayılan ağ geçidini gösterir.
cat /etc/hosts
Yerel ad çözümleme eşleşmelerini gösterir.
curl -I https://sunucu.example
Yalnız HTTP başlıklarını isteyerek sunucu yanıtını hızlı kontrol eder.
ufw status verbose
Güvenlik duvarı kurallarını ve varsayılan politikayı ayrıntılı gösterir.

6 satır

apt list --upgradable
Güncellenebilir paketleri listeler.
dpkg -l | grep paket
Kurulu bir paketin sürümünü ve durumunu kontrol eder.
journalctl -u servis -f
Bir servisin günlüğünü canlı olarak izler.
journalctl --since "1 hour ago"
Son bir saat içindeki sistem günlük kayıtlarını gösterir.
dmesg -T | tail -50
Çekirdek mesajlarını okunabilir zaman damgasıyla, son 50 satır olarak gösterir.
tail -f /var/log/auth.log
Kimlik doğrulama günlüğünü canlı izler, Debian/Ubuntu tabanlı sistemlerde kullanılır.