Araçlar

Linux Komutları ve Anlamları: Siber Güvenlik İçin 100 Komut

Linux komutları, terminalde dosya, kullanıcı, süreç, ağ ve log işlerini yapmak için yazılan kısa talimatlardır. Siber güvenlikte en çok dosya gezinme, arama ve süzme, izin, süreç, ağ ve log komutları kullanılır. Bu yazıda 100 komut, ne yaptığı ve bir örnekle dokuz tabloda gruplandı.

Yazan: Enes DenizSon güncelleme: 18 Ekim 202612 dk okuma

Bu konunun dersi: Dosya sisteminde gezinmekSiber Güvenlik Temelleri yolu · 12 dk · ücretsiz, kayıt gerekmez

Aşağıda 100 Linux komutunu dokuz gruba ayırdık. Her satırda komutun ne yaptığı ve kısa bir örnek var. Tablolar yazdırmaya uygun; sayfayı tarayıcıdan yazdırıp masanın yanında tutabilirsin. Önce terminalin birkaç temel kuralını görelim, sonra listeye geçelim.

Linux komutları nasıl okunur?

Bir Linux komutu üç parçadan oluşur: komutun adı, seçenekler ve hedef. ls -la /etc örneğinde ls komut, -la seçenek, /etc hedeftir.

Yardım almak: Her komutun kılavuzu man komut ile açılır. Kısa özet için komut --help yazılır.
Büyük küçük harf: Linux harf duyarlıdır. Dosya.txt ile dosya.txt iki ayrı dosyadır.
Boru (pipe): Bir komutun çıktısını diğerine aktarır. Örneğin ps aux çıktısını grep ile süzebilirsin.
Yönlendirme: > çıktıyı dosyaya yazar ve dosyayı ezer, >> sonuna ekler. 2>/dev/null hata mesajlarını gizler.
sudo: Yönetici yetkisi isteyen komutların başına gelir. Ne yaptığını bilmediğin bir komutu sudo ile çalıştırma.

Kali Linux, Ubuntu ve Debian aynı aileden gelir. Bu yazıdaki komutların neredeyse hepsi üçünde de aynı çalışır. Fark genelde paket yöneticisindedir: Debian ailesi apt, Red Hat ailesi dnf kullanır.

Dosya ve dizin komutları nelerdir?

Dosya ve dizin komutları, dosya sisteminde gezinmek, dosya oluşturmak, taşımak ve silmek için kullanılan temel komutlardır. Linux'ta her şey bir dosya gibi ele alındığı için bu grup her işin başıdır.

No	Komut	Ne yapar	Örnek
1	pwd	Bulunduğun dizinin tam yolunu yazar	`pwd`
2	ls	Dizindeki dosyaları listeler	`ls -la`
3	cd	Dizin değiştirir	`cd /var/log`
4	mkdir	Yeni dizin oluşturur	`mkdir -p proje/notlar`
5	rmdir	Boş dizini siler	`rmdir eski`
6	touch	Boş dosya oluşturur ya da zaman damgasını günceller	`touch notlar.txt`
7	cp	Dosya ya da dizin kopyalar	`cp -r kaynak hedef`
8	mv	Taşır ya da yeniden adlandırır	`mv eski.txt yeni.txt`
9	rm	Dosya siler, geri dönüşüm kutusu yoktur	`rm dosya.txt`
10	ln	Bağlantı (kısayol) oluşturur	`ln -s /hedef kisayol`
11	file	Dosyanın gerçek türünü içeriğe bakarak söyler	`file ek.pdf`
12	stat	Boyut, sahiplik ve zaman bilgilerini gösterir	`stat rapor.txt`
13	tree	Dizin ağacını çizer	`tree -L 2`
14	du	Dizinlerin disk kullanımını gösterir	`du -sh *`
15	df	Disk bölümlerinin doluluk oranını gösterir	`df -h`

file komutu güvenlik açısından değerlidir. Uzantısı .pdf olan ama aslında çalıştırılabilir olan bir dosyayı ele verir.

Dosya içeriğini okuma komutları nelerdir?

İçerik okuma komutları, bir dosyayı değiştirmeden ve hızlıca incelemek için kullanılır. Log incelemesinde en çok bu grup kullanılır.

No	Komut	Ne yapar	Örnek
16	cat	Dosyanın tamamını ekrana basar	`cat /etc/os-release`
17	less	Uzun dosyayı sayfa sayfa gösterir, geri gidilebilir	`less syslog`
18	more	Dosyayı sayfa sayfa gösterir, daha basittir	`more notlar.txt`
19	head	Dosyanın ilk satırlarını gösterir	`head -n 20 access.log`
20	tail	Son satırları gösterir, canlı izleyebilir	`tail -f auth.log`
21	wc	Satır, kelime ve karakter sayar	`wc -l access.log`
22	diff	İki dosyanın farkını gösterir	`diff eski.conf yeni.conf`
23	sort	Satırları sıralar	`sort -u liste.txt`
24	uniq	Ardışık tekrarları ayıklar ya da sayar	`uniq -c`
25	nl	Satırları numaralandırır	`nl betik.sh`

sort ve uniq -c birlikte kullanılınca bir logda en sık geçen IP adreslerini saymak kolaylaşır. Bu, SOC analistinin günlük alışkanlığıdır.

Arama ve süzme komutları nelerdir?

Arama ve süzme komutları, binlerce satır ya da binlerce dosya arasından aradığını bulmak için kullanılır. grep ve find bu grubun iki temel taşıdır.

No	Komut	Ne yapar	Örnek
26	grep	Metinde kalıp arar	`grep -i "failed" auth.log`
27	find	Dosyaları ad, boyut, tarih ya da izne göre bulur	`find /home -name "*.sh"`
28	locate	Önceden oluşturulmuş dizinden hızlı dosya arar	`locate sshd_config`
29	which	Komutun hangi dosyadan çalıştığını gösterir	`which python3`
30	whereis	Komutun ikili dosyası ve kılavuzunun yerini gösterir	`whereis ssh`
31	awk	Sütun bazlı metin işler	`awk '{print $1}' access.log`
32	sed	Akış üzerinde metin değiştirir	`sed 's/eski/yeni/g' dosya`
33	cut	Belirli sütunu ya da alanı keser	`cut -d: -f1 /etc/passwd`
34	tr	Karakterleri dönüştürür ya da siler	`tr 'a-z' 'A-Z'`
35	xargs	Bir komutun çıktısını diğerine argüman yapar	`find` çıktısını `xargs -0 gzip` ile sıkıştırmak

cut -d: -f1 /etc/passwd sistemdeki kullanıcı adlarını listeler. Bir sunucuda tanımadığın bir hesap görürsen incelemen gereken ilk yer burasıdır.

İzin ve kullanıcı komutları nelerdir?

İzin ve kullanıcı komutları, kimin hangi dosyaya ne yapabileceğini belirler ve hesapları yönetir. Yanlış izin, Linux sunucularda en sık görülen yapılandırma hatalarından biridir.

No	Komut	Ne yapar	Örnek
36	chmod	Dosya izinlerini değiştirir	`chmod 640 ayar.conf`
37	chown	Dosyanın sahibini değiştirir	`chown www-data:www-data site/`
38	chgrp	Dosyanın grubunu değiştirir	`chgrp ekip rapor.txt`
39	umask	Yeni dosyaların varsayılan izin maskesini gösterir	`umask`
40	sudo	Komutu yönetici yetkisiyle çalıştırır	`sudo apt update`
41	su	Başka kullanıcıya geçer	`su - kullanici`
42	id	Kullanıcının UID, GID ve gruplarını gösterir	`id`
43	whoami	Etkin kullanıcı adını yazar	`whoami`
44	groups	Kullanıcının üye olduğu grupları listeler	`groups`
45	useradd	Yeni kullanıcı ekler	`useradd -m ali`
46	usermod	Kullanıcıyı değiştirir, gruba ekler	`usermod -aG sudo ali`
47	passwd	Parola değiştirir ya da hesabı kilitler	`passwd -l eskihesap`

İzin sayılarının (755, 644, 640) ne anlama geldiğini chmod 755 yazımızda ayrıntılı anlattık. Kısa kural: başkalarının yazabildiği bir yapılandırma dosyası risktir. chmod 777 ise neredeyse her zaman yanlış cevaptır.

Süreç ve servis komutları nelerdir?

Süreç ve servis komutları, sistemde neyin çalıştığını görmek, süreç durdurmak ve servisleri yönetmek için kullanılır. Şüpheli bir süreci fark etmek olay müdahalenin ilk adımıdır.

No	Komut	Ne yapar	Örnek
48	ps	Çalışan süreçleri listeler	`ps auxf`
49	top	Süreçleri kaynak kullanımına göre canlı gösterir	`top`
50	htop	top'un renkli ve etkileşimli hali (ayrıca kurulur)	`htop`
51	kill	Sürece sinyal gönderir, durdurur	`kill -15 1234`
52	pkill	Ada göre süreç durdurur	`pkill firefox`
53	jobs	Kabuktaki arka plan işlerini listeler	`jobs -l`
54	bg	Duraklatılan işi arka planda sürdürür	`bg %1`
55	fg	Arka plandaki işi öne alır	`fg %1`
56	nohup	Oturum kapansa da komutun çalışmasını sürdürür	`nohup ./yedek.sh &`
57	systemctl	Servisleri başlatır, durdurur, durumunu gösterir	`systemctl status ssh`
58	journalctl	systemd günlüklerini okur	`journalctl -u ssh --since today`
59	lsof	Hangi sürecin hangi dosyayı ya da portu açtığını gösterir	`lsof -i :80`

ps auxf süreçleri ağaç biçiminde gösterir. Bir web sunucusu sürecinin altında beklenmedik bir kabuk görürsen bu ciddi bir uyarı işaretidir.

Ağ komutları nelerdir?

Ağ komutları, makinenin IP adresini, açık portlarını, bağlantılarını ve ad çözümlemesini incelemek için kullanılır. Modern dağıtımlarda eski ifconfig ve netstat yerine ip ve ss kullanılır.

No	Komut	Ne yapar	Örnek
60	ip	Arayüz, adres ve yönlendirme bilgisini gösterir	`ip a`
61	ss	Açık soketleri ve dinleyen portları gösterir	`ss -tulpn`
62	netstat	ss'in eski karşılığı, birçok sistemde ayrıca kurulur	`netstat -tulpn`
63	ping	Bir hedefe ulaşılabildiğini ICMP ile sınar	`ping -c 4 1.1.1.1`
64	traceroute	Paketin geçtiği yönlendiricileri gösterir	`traceroute example.com`
65	dig	DNS kayıtlarını ayrıntılı sorgular	`dig example.com MX`
66	nslookup	Basit DNS sorgusu yapar	`nslookup example.com`
67	host	Kısa DNS sorgusu yapar	`host example.com`
68	curl	HTTP isteği gönderir, yanıtı gösterir	`curl -I https://example.com`
69	wget	Dosya indirir	`wget https://example.com/dosya`
70	ssh	Uzak makineye şifreli bağlanır	`ssh kullanici@sunucu`
71	scp	SSH üzerinden dosya kopyalar	`scp rapor.txt sunucu:/tmp`
72	rsync	Dosyaları farklarına bakarak eşitler	`rsync -av kaynak/ hedef/`
73	tcpdump	Ağ paketlerini yakalar ve gösterir	`sudo tcpdump -i eth0 port 53`

ss -tulpn bir sunucuda hangi servislerin dışarıyı dinlediğini tek satırda gösterir. Beklemediğin bir port gördüysen hangi sürece ait olduğunu aynı çıktıdan okursun.

Paket ve sistem bilgisi komutları nelerdir?

Paket ve sistem komutları, yazılım kurmak, güncellemek ve makinenin donanım ve çekirdek bilgisini görmek için kullanılır. Güncel olmayan paket, bilinen açıkların en yaygın kaynağıdır.

No	Komut	Ne yapar	Örnek
74	apt	Debian, Ubuntu ve Kali'de paket kurar ve günceller	`sudo apt update && sudo apt upgrade`
75	dpkg	Debian paketlerini düşük seviyede yönetir	`dpkg -l openssh-server`
76	dnf	Fedora ve RHEL ailesinde paket yöneticisi	`sudo dnf upgrade`
77	rpm	RHEL ailesinde paket sorgular	`rpm -qa`
78	uname	Çekirdek ve sistem bilgisini gösterir	`uname -a`
79	hostname	Makinenin adını gösterir ya da değiştirir	`hostname`
80	uptime	Sistemin ne kadar süredir açık olduğunu gösterir	`uptime`
81	free	Bellek kullanımını gösterir	`free -h`
82	lsblk	Diskleri ve bölümleri ağaç halinde listeler	`lsblk`
83	mount	Bağlı dosya sistemlerini gösterir ya da bağlar	`mount`

Arşiv, sıkıştırma ve özet komutları nelerdir?

Arşiv ve özet komutları, dosyaları paketlemek, sıkıştırmak ve bir dosyanın değişip değişmediğini parmak iziyle doğrulamak için kullanılır. Adli bilişimde delil bütünlüğü bu komutlarla kanıtlanır.

No	Komut	Ne yapar	Örnek
84	tar	Dosyaları tek arşivde toplar	`tar -czf yedek.tar.gz klasor/`
85	gzip	Dosyayı sıkıştırır	`gzip buyuk.log`
86	gunzip	gzip dosyasını açar	`gunzip buyuk.log.gz`
87	zip	Zip arşivi oluşturur	`zip -r arsiv.zip klasor`
88	unzip	Zip arşivini açar	`unzip arsiv.zip`
89	sha256sum	SHA-256 özetini hesaplar	`sha256sum imaj.dd`
90	md5sum	MD5 özetini hesaplar, artık güvenlik için önerilmez	`md5sum dosya`
91	base64	Veriyi Base64 ile kodlar ya da çözer, şifreleme değildir	`base64 -d kodlu.txt`
92	xxd	Dosyanın onaltılık dökümünü gösterir	`xxd ek.bin`

Log ve güvenlik denetimi komutları nelerdir?

Log ve denetim komutları, kimin ne zaman oturum açtığını, hangi komutların çalıştığını ve zamanlanmış görevleri gösterir. Mavi takımın ilk bakış listesi bu gruptan çıkar.

No	Komut	Ne yapar	Örnek
93	last	Son oturum açma kayıtlarını gösterir	`last -a`
94	lastb	Başarısız oturum denemelerini gösterir (root ister)	`sudo lastb`
95	w	Şu an kimin bağlı olduğunu ve ne yaptığını gösterir	`w`
96	who	Bağlı kullanıcıları listeler	`who`
97	history	Kabukta çalışan son komutları gösterir	`history 50`
98	dmesg	Çekirdek mesajlarını gösterir	`dmesg -T`
99	crontab	Zamanlanmış görevleri listeler ya da düzenler	`crontab -l`
100	ufw	Ubuntu'da güvenlik duvarını yönetir	`sudo ufw status verbose`

Bir sunucuda ilk 10 dakikada hangi komutlar çalıştırılır?

Şüpheli bir Linux sunucusuna bakan analist önce kimin bağlı olduğunu, neyin çalıştığını, neyin dinlediğini ve neyin zamanlandığını kontrol eder. Bu sıra delili bozmadan hızlı bir resim çıkarır.

w ve last -a ile bağlı kullanıcılara ve son girişlere bak.
ps auxf ile süreç ağacını incele; web sunucusu altında kabuk var mı?
ss -tulpn ile dinleyen portları ve sahibi olan süreçleri gör.
crontab -l ve /etc/cron.* dizinleriyle zamanlanmış görevleri kontrol et.
find / -mtime -1 -type f 2>/dev/null ile son 24 saatte değişen dosyaları listele.
journalctl --since "2 hours ago" ya da auth.log ile son kimlik doğrulama kayıtlarını oku.
Bulduğun her şeyi zamanıyla not al; şüpheli dosyanın sha256sum özetini kaydet.

Bu liste bir kontrol listesidir, tam bir adli inceleme değildir. Delil toplaman gerekiyorsa önce kurumunun olay müdahale prosedürüne uy. Ayrıca bu komutları yalnız kendi sistemlerinde ya da yetkili olduğun ortamda kullan.

En tehlikeli Linux komutları hangileri?

Yeni başlayanların en çok zarar gördüğü komutlar silme ve izin komutlarıdır. rm -rf geri alınamaz; özellikle sonunda boşluk ya da yanlış değişken varsa tüm dizini siler. chmod -R 777 bir dizindeki her dosyayı herkese yazılabilir yapar. İnternetten kopyaladığın ve doğrudan kabuğa aktarılan betikleri de okumadan çalıştırma.

Linux komutlarını nasıl kalıcı öğrenirsin?

Linux komutlarını kalıcı öğrenmenin yolu, listeyi ezberlemek değil, her gün küçük bir görevi terminalden yapmaktır. Bir hafta boyunca dosya yöneticisi yerine yalnız terminal kullanmak bile çok şey öğretir.

AltaySec Akademi'nin Temeller yolundaki Linux ve Komut Satırı modülü dosya sisteminde gezinmeyi, arama ve süzmeyi, izinleri ve süreç ile logları sırayla öğretir. Modülün sonundaki Kabukta İlk Adım laboratuvarında bu komutları tarayıcıdan, gerçek bir kabukta denersin. En sık kullanılan komutları tek sayfada görmek için akademinin kopya kâğıtları sayfasındaki Linux kâğıdını da yazdırabilirsin. Daha kısa bir başlangıç listesi istersen 20 temel Linux komutu yazımız iyi bir giriş.

Sıradaki adım: Kabukta İlk Adım laboratuvarını aç ve yukarıdaki ilk 10 dakika listesini orada dene.

Kaynaklar

Sık sorulan sorular

Linux komutları PDF olarak var mı?

Bu yazı için ayrı bir PDF dosyası yok. Ama tablolar yazdırmaya uygun hazırlandı; tarayıcının yazdır menüsünden sayfayı kâğıda ya da PDF'e aktarabilirsin. AltaySec Akademi'nin kopya kâğıtları sayfasındaki Linux kâğıdı da tek sayfalık, yazdırılabilir bir özet olarak en sık kullanılan komutları toplar.

Kali Linux komutları Ubuntu komutlarından farklı mı?

Temel komutlar aynıdır, çünkü Kali Linux Debian tabanlıdır ve Ubuntu da aynı aileden gelir. ls, grep, chmod, ss gibi komutlar ikisinde de aynı çalışır. Kali'nin farkı, güvenlik testi araçlarının hazır kurulu gelmesidir. Paket yöneticisi ikisinde de apt olduğu için kurulum komutları da benzerdir.

Linux terminal komutlarını ezberlemek gerekir mi?

Gerekmez. Sık kullandığın yirmi otuz komut zamanla kendiliğinden ezberlenir. Gerisini ihtiyaç anında man ya da --help ile açarsın. Önemli olan, bir işi hangi komut ailesinin yaptığını bilmektir. Örneğin metin aramak için grep, dosya bulmak için find, port görmek için ss kullanıldığını bilmek yeterli bir başlangıçtır.

sudo ile su arasındaki fark nedir?

sudo tek bir komutu yönetici yetkisiyle çalıştırır ve işlem kendi kullanıcı adınla kayda geçer. su ise oturumu başka bir kullanıcıya, çoğunlukla root'a geçirir ve sen çıkana kadar o kullanıcı olarak kalırsın. Günlük işte sudo daha güvenlidir, çünkü yetkiyi yalnız gerektiği an kullanırsın.

rm ile silinen dosya geri gelir mi?

Linux terminalinde rm ile silinen dosya geri dönüşüm kutusuna gitmez. Disk üzerindeki veri hemen silinmese de sıradan yollarla geri getirmek zordur ve garanti değildir. Bu yüzden önemli dizinlerde rm -i ile onay isteyerek çalışmak ve düzenli yedek almak en güvenli alışkanlıktır.

linux komutları ve anlamları
terminal komutları
kali linux komutları
linux temelleri
yeni başlayanlar

İlgili yazılar

Okuduğunu uygula.

Yollarda ders ders ilerle, alıştırmalarla pekiştir.

Başla