Tersine görsel arama

7 Ekim 2026 sabahı yeni açılmış bir sosyal medya hesabı bir fotoğraf paylaştı. Fotoğrafta alevler içinde bir depo var. Paylaşım metni 'Beyaz Vadi'nin Antalya deposu şu an yanıyor' diyor. Paylaşım hızla yayılıyor ve müşteriler şirketi arıyor.

Beyaz Vadi'nin güvenlik ve iletişim ekiplerinin ilk sorusu şudur: bu görsel daha önce yayımlandı mı? Tersine görsel arama bu soruya dakikalar içinde cevap verebilir. Metin yerine görüntüyü sorgu olarak kullanır ve aynı görselin başka sayfalardaki kopyalarını bulur.

Önce motorun görseli nasıl tanıdığını göreceksin. Sonra en eski kopyayı bulup arşivle sınayacak, boş sonucu ve yapay üretimi nasıl yorumlayacağını öğreneceksin. En sonda yüz aramasının hukuki sınırını, kırpma taktiğini ve video karelerinde aramayı göreceksin.

Bir dosyanın SHA-256 özeti tek bir piksel değişince bütünüyle değişir. Tersine arama için bu işe yaramaz, çünkü aynı fotoğraf her sitede yeniden boyutlanır ve sıkıştırılır. Motorlar bu yüzden algısal özet kullanır.

Algısal özet görüntünün kaba yapısını kısa bir parmak izine çevirir. Benzer görünen iki görselin parmak izi de benzer çıkar. En basit örnek ortalama özettir.

Görsel 8x8 piksele küçültülür ve gri tonlamaya çevrilir. 64 pikselin ortalaması alınır. Ortalamadan parlak her piksel 1, koyu her piksel 0 olur ve 64 bitlik bir özet çıkar.

ORTALAMA ÖZET, okunsun diye 4x4 ızgarada (gerçekte 8x8)

Özgün kare (gri değerler)       Ortalama 121,4 ile karşılaştırma
 52  60 200 210                  0 0 1 1
 48  58 190 205                  0 0 1 1
 45  50 180 198                  0 0 1 1
 40  47 170 190                  0 0 1 1
Özet: 0011 0011 0011 0011

Parlaklık +15                        -> 0011 0011 0011 0011   fark 0 bit
Soldan kırpılıp yeniden ölçeklenmiş  -> 0110 0110 0110 0110   fark 8 bit
90 derece döndürülmüş                -> 0000 0000 1111 1111   fark 8 bit

Örnekte önce özgün kareye bak. Özgün karenin sol yarısı koyu, sağ yarısı aydınlıktır. Ortalama 121,4 çıkar ve özet her satırda 0011 olur. Parlaklığı artırdığında bütün değerler birlikte yükselir, ortalama da yükselir ve bitler değişmez.

İki özet arasındaki farklı bit sayısına Hamming mesafesi denir. Mesafe küçükse görseller büyük olasılıkla aynıdır. Kırpma ise aydınlık bölgeyi sola kaydırır ve bitlerin yarısı değişir. Döndürme de yapıyı başka bir konuma taşır.

Basit özetler bu yüzden kırpmaya ve döndürmeye karşı zayıftır. Büyük motorlar daha gelişmiş yöntemler kullanır ve ayrıntısını açıklamaz. TinEye kendi belgesinde kırpılmış, renk ayarı yapılmış, yeniden boyutlanmış ve hafifçe döndürülmüş kopyaları bulduğunu yazar.

Motorlar iki farklı soruya cevap verir. TinEye aynı görselin kopyalarını arar, benzer görselleri genellikle getirmez ve yüz tanıma yapmaz. Google Lens, Bing ve Yandex ise görsel olarak benzer sonuçları da getirir. Aynı binanın başka bir açıdan çekilmiş fotoğrafını bulabilirler.

Her motorun dizini de farklıdır, yani her biri internetin başka bir bölümünü taramıştır. TinEye sosyal medya görsellerini genellikle dizinine almaz.

Bir motorda hiç sonuç vermeyen görsel öbüründe onlarca eşleşme verebilir. Bu yüzden en az üç motorla ararsın. İçerik belirli bir ülkeyi ilgilendiriyorsa orada yaygın arama hizmetini de denersin.

Tersine aramanın en sık kullanımı yanlış bilgi kontrolüdür. 'Bu sabah çekildi' denen bir fotoğrafın üç yıl önceki bir haberde durduğunu görürsen iddia çöker. TinEye sonuçları beş biçimde sıralar: en iyi eşleşme, en çok değişen, en büyük görsel, en yeni ve en eski.

En eski sıralaması TinEye'ın görseli ilk bulduğu tarihe göre çalışır. Bu tarih sayfanın yayın tarihi değildir, tarayıcının görseli ilk gördüğü gündür. Gerçek yayın tarihi daha önce olabilir.

En eski sonucu bu yüzden bir başlangıç noktası sayar, tarihi sayfanın kendisinden ve arşivden doğrularsın. Yangın fotoğrafını TinEye'a yükleyip en eski sıralamasını seçtiğinde şu tablo çıkar.

TinEye, sıralama: Oldest (ilk bulunan önce)
#  İlk bulunma  Adres                                      Bağlam
1  2023-08-14   haber.example/2023/08/14/depo-yangini      İzmir'de bir lojistik deposunda yangın haberi
2  2023-08-15   forum.test/konu/88412                      haberden alıntı, kaynak belirtilmiş
3  2025-02-03   blog.example/yangin-guvenligi              yangın güvenliği yazısında örnek görsel
4  2026-10-07   sosyal.example/p/7731                      "Beyaz Vadi'nin Antalya deposu yanıyor"

Tabloyu tarih sırasıyla izle. İlk satır 14 Ağustos 2023 tarihli bir haber sayfasıdır ve görseli İzmir'deki başka bir depo yangınıyla birlikte verir. İkinci satır o haberden alıntı yapan bir forumdur. Üçüncü satır görseli bir yangın güvenliği yazısında örnek olarak kullanır.

Dördüncü satır iddianın kendisidir ve tarih sıralamasında en sonda durur. Görsel iddiadan en az üç yıl önce internetteydi. Yine de ilk satırın tarihini sınamadan rapor yazmazsın.

Haber sitesi sayfayı sonradan güncellemiş ve görseli sonradan eklemiş olabilir. Sayfanın o tarihte bu görseli taşıdığını arşivden doğrularsın.

$ curl -s "https://web.archive.org/cdx/search/cdx?url=haber.example/2023/08/14/depo-yangini&fl=timestamp,statuscode&limit=3"
20230814093112 200
20230901120544 200
20240110081530 200

CDX arayüzü bir adresin arşivdeki kayıtlarını listeler. fl parametresi yalnız zaman damgasını ve durum kodunu ister, limit ilk üç kaydı getirir. Zaman damgası yıl, ay, gün, saat, dakika ve saniye sırasıyla yazılır ve UTC'dir.

İlk kayıt 14 Ağustos 2023 saat 09:31'de alınmış ve sunucu 200 dönmüş. Bu kaydı Wayback Machine'de açar, görselin sayfada olduğunu ve aynı kare olduğunu kontrol edersin. Arşiv görseli sayfadan ayrı bir kayıt olarak saklar.

Bazen sayfa arşivdedir ama görsel değildir. O durumda görselin kendi adresini sorgularsın. Doğrulama notuna sayfanın arşiv bağlantısını ve görselin ilk görüldüğü tarihi yazarsın.

Aynı hesap bir saat sonra ikinci bir görsel paylaştı. Bu kez hiçbir motor eşleşme bulmadı. Sonuç çıkmaması görselin yeni olduğunu kanıtlamaz. TinEye'ın kendi belgesi bunu açıkça yazar: sonuç yoksa dizinde eşleşme yoktur, ama görsel internette başka bir yerde olabilir.

Motor o sayfayı henüz taramamış olabilir. Kapalı bir grupta ya da giriş isteyen bir hesapta paylaşılan görsel hiçbir dizine girmez. Doğru rapor cümlesi 'özgün görsel' değil, 'açık dizinlerde eşleşme bulunamadı' olur. Aradaki fark, raporun doğruluğunu belirler.

Yapay üretim ihtimali de hesaba girer. Üretilmiş bir görselin tersine aramada eşleşmesi çıkmaz, çünkü daha önce hiç yayımlanmamıştır. Boş sonuç bu yüzden iki yönlü okunur: görsel ya yeni ve özgündür ya da üretilmiştir.

Görsel ipuçlarına bakarsın: anlamsız harfler, tutarsız gölgeler, birbirine karışan nesneler. Ama üretim araçları hızla iyileşiyor ve gözle yapılan tespit giderek zayıflıyor. Hata seviyesi analizi (ELA) gibi adli yöntemler de sınırlıdır.

FotoForensics'in kendi eğitimi ELA'nın tek bir algoritma olduğunu ve sonucunun kesin olmayabileceğini yazar. Çok kez kaydedilmiş bir görselde ELA çıktısı simsiyah kalabilir.

Daha sağlam bir yol, içerikle birlikte gelen kaynak bilgisidir. C2PA, içerik kimlik bilgileri için açık bir standarttır. Bir kamera, düzenleme yazılımı ya da üretim aracı dosyaya imzalı bir manifest ekler. Manifest içeriği hangi aracın ürettiğini ve hangi işlemlerden geçtiğini yazar.

Dosyanın özetine kriptografik olarak bağlıdır, dosya değişirse doğrulama bozulur. c2patool bu manifesti okuyan açık kaynaklı bir komut satırı aracıdır. İkinci görselin dosyasını indirip araçla okursun.

$ c2patool yangin-2.jpg
{
  "active_manifest": "urn:c2pa:...",
  "manifests": {
    "urn:c2pa:...": {
      "claim_generator_info": [ { "name": "ExampleGen", "version": "2.0" } ],
      "assertions": [
        { "label": "c2pa.actions.v2",
          "data": { "actions": [ { "action": "c2pa.created",
                    "digitalSourceType": ".../trainedAlgorithmicMedia" } ] } }
      ],
      "signature_info": { "issuer": "ExampleGen İmza Hizmeti", "time": "2026-10-07T05:58:12+00:00" }
    }
  },
  "validation_state": "Valid"
}

Çıktıyı satır satır oku. active_manifest dosyadaki geçerli manifestin kimliğidir. claim_generator_info manifesti yazan aracı söyler. assertions içindeki c2pa.created eylemi içeriğin bu araçla oluşturulduğunu gösterir.

digitalSourceType değerindeki trainedAlgorithmicMedia, içeriğin eğitilmiş bir yapay zekâ modeliyle üretildiği anlamına gelir. signature_info imzayı kimin ve ne zaman attığını yazar. validation_state ise imzanın ve özetin doğrulandığını söyler. Valid değeri kaydın bozulmadığını gösterir.

Trusted değeri ayrıca imzalayan sertifikanın güven listesinde olduğunu söyler. İmza zamanı 05:58 UTC, yani Türkiye saatiyle 08:58'dir. Görsel paylaşımdan kısa süre önce bir üretim aracıyla oluşturulmuş görünüyor.

Yüz araması ayrı ve hassas bir alandır. Bazı hizmetler bir yüzü alıp internetteki başka fotoğraflarla eşleştirir. Bir kişinin yüzünden kimliğini çıkarmak biyometrik veri işlemektir.

6698 sayılı KVKK'nın 6. maddesi biyometrik veriyi özel nitelikli kişisel veri sayar. Özel nitelikli veri ancak kanunda sayılan dar şartlarla işlenir ve veri sorumlusu ek önlem almak zorundadır.

Fotoğrafın herkese açık olması bu şartları kendiliğinden doğurmaz. Kurumsal bir OSINT çalışmasında yüz araması bu yüzden yapılmaz.

Talep yine de gelir. Bir gazeteci, bir müşteri ya da bir yönetici 'şu kişi kim' diye sorar. Analist talebi reddeder, ama meşru kalan kısmı önerir. Fotoğrafın yerini ve tarihini kalıcı yapı öğeleriyle doğrulayabilirsin.

Görselin ilk nerede yayımlandığını bulabilirsin. Kişileri ise kapsam dışında bırakırsın. Bu ayrım hukuki riski azaltır.

Yanlış eşleşmenin bir insana vereceği zararı da önler. Yüz eşleştirme sistemleri benzer yüzleri karıştırabilir ve yanlış kişiyi bir olaya bağlayabilir.

Tam görselde sonuç çıkmazsa kırpma en güçlü taktiktir. Motor tüm sahne yerine tek nesneye odaklanınca eşleşme oranı yükselir. Tabelayı kırpıp ararsın, aynı dükkanın başka fotoğrafı çıkar. Bina cephesini kırparsın, sokak görüntüsü ya da emlak ilanı çıkar.

Logoyu kırparsın, markayı ve ülkeyi daraltırsın. Bellingcat'in tersine arama rehberi birkaç taktik daha önerir: görseli yatayda aynalamak, çözünürlüğü artırmak ya da dikkat dağıtan öğeyi pikselleştirmek. Rehber Yandex'i manzara ve nesne tanımada öne çıkarır. Saha deneyimi de Yandex'in kırpılmış ve açısı değişmiş karelerde güçlü olduğunu gösterir.

ARAMA DEFTERİ: yangin.jpg
Deneme  Sorgu                       Motor    Sonuç
1       tam görsel                  TinEye   4 eşleşme, en eskisi 2023-08-14
2       tam görsel                  Yandex   11 eşleşme, aynı haber ve 3 benzer depo
3       tabela kırpması             Google   eşleşme yok
4       çatı ve vinç kırpması       Bing     haber sitesindeki ikinci kare
5       yatayda aynalanmış görsel   Yandex   eşleşme yok

Video için aynı mantık karelerle çalışır. InVID-WeVerify doğrulama eklentisi bir videoyu görüntü içeriğindeki değişime göre anahtar karelere böler. Her kareyi sağ tıklayarak Google, Yandex, TinEye ve Baidu'da ararsın.

Eklenti ayrıca büyüteç, meta veri okuyucu ve adli süzgeçler sunar. Videonun en eski kopyası çoğu zaman tek bir karenin aramasıyla bulunur. Kare seçerken hareketin az olduğu, tabelanın ya da yapının net göründüğü anı seçersin.

Tersine arama savunmanın da aracıdır. Beyaz Vadi'nin iletişim ekibi kendi tanıtım görsellerini düzenli aralıklarla arar. Görsellerin izinsiz kullanıldığı sahte iş ilanlarını, taklit kargo takip sitelerini ve kurumun adıyla açılmış sahte hesapları böylece erken yakalar.

Bulgu hukuk ekibine ve platformun şikâyet kanalına gider. Aynı arama sayesinde kurum, adına yayılan sahte bir iddiaya da hızlı cevap verir. Yangın iddiasına ilk bir saatte 'görsel 2023'te başka bir olayla yayımlandı' cevabını vermek söylentinin yayılmasını keser.