Uydu ve sokak görüntüsüyle doğrulama

Beyaz Vadi'nin depo fotoğrafı için iki aday kaldı. İkisi de su kulesine yakın, ikisinin de birden fazla rampası var. Hangisinin doğru olduğunu bulmak için fotoğrafla aynı yeri gösteren bağımsız görüntülere başvurursun. Uydu görüntüsü yeri kuşbakışı, sokak görüntüsü göz hizasında gösterir.

Bir tahmin ancak bu tür bağımsız bir kaynakla eşleşince bulguya döner. Önce görüntü türlerini ve hangi öğelere güveneceğini göreceksin. Sonra iki sabit yapı arasındaki açıdan çekim noktasını daraltacak, kaynakların tarihinden bir zaman aralığı çıkaracaksın. En sonda eşleşmeyi bir notta yazacak ve sonucun savunma raporunda ne anlama geldiğini göreceksin.

Doğrulamanın mantığı, aynı yeri birbirinden bağımsız kaynaklarda görmektir. Elindeki fotoğraf birinci kaynaktır. Uydu görüntüsü ikinci, sokak görüntüsü üçüncü kaynaktır.

Bağımsızlık önemlidir. Aynı fotoğrafın başka bir sitedeki kopyası yeni bir kaynak değildir, aynı tanığın ikinci kez konuşmasıdır. Üç bağımsız kaynak aynı geometriyi gösteriyorsa bulgun sağlamlaşır.

Kaynaklardan biri uymuyorsa ya aday yanlıştır ya da kaynaklardan biri farklı bir tarihte çekilmiştir. Depo örneğinde birinci kaynak Beyaz Vadi'nin paylaştığı fotoğraftır. İkinci kaynak aday depoların uydu görüntüsü, üçüncüsü önlerindeki yolun sokak görüntüsüdür.

Uydu görüntüleri çözünürlüklerine göre farklı işe yarar. Avrupa'nın Copernicus programındaki Sentinel-2 uyduları açık ve ücretsiz görüntü verir. Görünür ışık bantlarında piksel boyu 10 metredir.

İki uydu birlikte ekvatorda beş günde bir, orta enlemlerde iki üç günde bir aynı yeri görür. Copernicus Browser'da tarih aralığı ve bulut oranı seçip aynı yerin görüntülerini sırayla açarsın. On metrelik pikselde kapı ya da kamera seçilmez, ama yeni bir bina, açılan bir yol ya da yanık bir alan görünür.

Ticari hizmetlerin yüksek çözünürlüklü görüntüleri ise çatı donanımını ve yol çizgilerini gösterir. Google Earth Pro'daki geçmiş görüntüler özelliği aynı yerin eski karelerini bir zaman kaydırıcısıyla açar ve her karenin tarihini gösterir. Sokak görüntüsü de çekim tarihini yazar, bazı yerlerde eski tarihli kareleri de sunar.

Sokak görüntüsünde aynı bakış noktasını ararsın. Aday deponun önündeki yolda ilerler, su kulesi ile rampanın fotoğraftaki gibi hizalandığı noktayı bulursun. Kameranın yüksekliği ve yönü tuttuğunda iki kare neredeyse üst üste biner. Ekranda yazan çekim tarihini not edersin.

Bazı yerlerde sokak görüntüsü yoktur ya da çok eskidir. O zaman göz hizası kaynağı başka yerden gelir: emlak ilanları, iş ilanlarındaki tesis fotoğrafları, yerel haber görselleri ve harita uygulamalarına kullanıcıların yüklediği kareler. Bunlar da açık kaynaktır. Her birinin tarihini ve adresini yazman yeter.

Eşleşme için neye bakacağını bilmek işi hızlandırır. Öğeleri üç gruba ayırırsın. Kalıcı öğeler yıllarca değişmez: çatının biçimi, bacaların yeri, yolun kesişim açısı, kanal ve duvar hatları, su kulesi gibi yüksek yapılar. Yarı kalıcı öğeler birkaç yılda değişebilir: aydınlatma direkleri, rögar kapakları, yol çizgileri, çatıya eklenen güneş paneli ya da klima üniteleri, büyüyen ağaçlar.

Geçici öğeler günler içinde değişir: park halindeki araçlar, tente, afiş, konteyner yığınları. Eşleşmeyi kalıcı öğelerle kurar, yarı kalıcı öğelerle desteklersin. Geçici öğeler en fazla tarih için ipucu verir.

Kuşbakışı ile göz hizası arasında bir çeviri yaparsın. Fotoğrafta iki sabit yapı görüyorsan aralarındaki açı çekim noktası hakkında bilgi taşır. Depo fotoğrafında su kulesi ile bir yüksek gerilim direği karenin iki yanında görünüyor. İki yapı haritada da var ve aralarındaki mesafe 600 metre.

Önce bu iki yapının kameradan hangi açıyla göründüğünü bulursun. Bunun için karenin yatay görüş açısını bilmen gerekir. Görüş açısını EXIF'teki odak uzaklığından ya da cihazın teknik sayfasından çıkarırsın. Bu örnekte kare 4.000 piksel genişliğinde ve yatay görüş açısı 69,4 derecedir.

Kare genişliği 4000 px, merkez x = 2000, yatay görüş açısı 69,4°
Su kulesi x = 1200 (merkezin 800 px solu), direk x = 2900 (900 px sağı)

$ python3 -c "import math; f=2000/math.tan(math.radians(34.7)); print(round(math.degrees(math.atan(900/f)-math.atan(-800/f)),1))"
32.8

Kule ile direk arası 600 m
Yay yarıçapı R = 600 / (2 x sin 32,8°) = yaklaşık 554 m

Komutu adım adım oku. Önce piksel cinsinden odak uzaklığını hesaplarsın: karenin yarı genişliği bölü yarım görüş açısının tanjantı. Sonra her yapının merkezden uzaklığını bu odak uzaklığına böler ve arktanjantını alırsın. Su kulesi merkezin 800 piksel solunda, direk 900 piksel sağındadır.

İki açının farkı 32,8 derecedir. Geometrinin bilinen bir kuralı burada işe yarar: bir doğru parçasını aynı açıyla gören noktalar, o parçanın uçlarından geçen bir çember yayı üzerinde durur. Yarıçap, mesafenin açının sinüsünün iki katına bölümüdür. Kule solda, direk sağda göründüğü için iki olası yaydan yalnız biri geçerlidir.

Haritada uygulama dört adımdır. İki yapıyı işaretlersin. Aralarındaki mesafeyi ölçer ve yayı çizersin.

Yayın hangi tarafta kaldığını sol sağ sırasından seçersin. Sonra yay üzerinde görüşü açık olan noktaları sıralarsın; arada yüksek bir bina varsa o nokta elenir. Açı ölçümündeki iki derecelik hata, yayı kalın bir şeride çevirir.

Şeridi inceltmek için üçüncü bir sabit yapı kullanırsın. Kule ile üçüncü yapı ikinci bir yay çizer ve iki yayın kesiştiği yer çekim noktasıdır. Haritacılar bu yönteme geriden kestirme der. Depo örneğinde yay, iki adaydan yalnız birinin önündeki park alanından geçiyor.

Kameranın yüksekliği de hesaba girer. Fotoğraf yerden mi, bir kamyon kasasından mı, yoksa bir çatıdan mı çekilmiş? Ufuk çizgisi bunu söyler. Düz zeminde göz hizasından çekilen karede ufuk çizgisi ayaktaki insanların kabaca göz hizasından geçer.

Yüksekten çekilen karede ufuk insanların ve araçların çok üstünde kalır, çatılar yukarıdan görünür. Yüksekliği yanlış tahmin edersen sokak görüntüsüyle eşleşme oturmaz. Doğru adayda bile kareler üst üste binmez ve adayı haksız yere elersin.

Zaman tuzağı doğrulamada en sık yapılan hatalardan biridir. Uydu görüntüsü iki yıl önce, sokak görüntüsü beş yıl önce çekilmiş olabilir. Elindeki fotoğraf dünkü olabilir.

Aradaki farkı bilmeden sonuç yazarsan, yeni yapılmış bir sundurma yüzünden doğru adayı elersin. Bu yüzden her kaynağın çekim tarihini nota geçirirsin. Tarih bir tuzak olduğu kadar bir araçtır da. Bir öğenin bir görüntüde olmayıp sonrakinde belirmesi, fotoğrafın çekilebileceği en erken tarihi verir.

TARİH SINIRI TABLOSU: aday depo, rampa 3 sundurması
Kaynak                     Çekim tarihi    Sundurma   Çıkarım
Sokak görüntüsü            Haziran 2023    yok        sundurma o tarihte yapılmamış
Uydu görüntüsü (geçmiş)    Mart 2024       yok        Mart 2024'te hâlâ yok
Uydu görüntüsü (geçmiş)    Eylül 2024      var        Mart ile Eylül 2024 arasında yapıldı
Fotoğraf                   bilinmiyor      var        Mart 2024'ten sonra çekildi

Tabloyu yukarıdan aşağı izle. Sokak görüntüsü ve Mart 2024 uydu görüntüsü sundurmayı göstermiyor. Eylül 2024 görüntüsü gösteriyor.

Sundurma bu iki tarih arasında yapıldı. Fotoğrafta sundurma var, öyleyse fotoğraf Mart 2024'ten sonra çekildi. 'Eylül 2024'ten sonra' demek fazla iddialı olur, çünkü sundurma nisanda da bitmiş olabilir.

Aralığı daraltmak istersen Sentinel-2'nin sık geçişlerine bakarsın. Sundurma on metrelik pikselde seçilecek kadar büyükse, ilk göründüğü kare aralığı haftalara indirir. Bu tür çıkarım bir iddianın zaman çizelgesini kurmakta da işe yarar.

Zaman sınırını gördükten sonra doğrulamayı bir sırayla yürütürsün. Önce fotoğraftaki kalıcı öğeleri listeler, sonra adayı uydu görüntüsünde açarsın. Geometriyi ve çatı düzenini karşılaştırır, göz hizasındaki ayrıntıyı sokak görüntüsüyle sınarsın. En sonda her kaynağın çekim tarihini nota geçirir, eşleşmeyi bu tarihlerle birlikte değerlendirirsin.

Sıra keyfi değildir. Kalıcı öğe listesi önce gelir, çünkü karşılaştırmayı neye bakacağını bilerek yaparsın. Tarih notu sona kalır ama atlanmaz.

Eşleşmeyi yazarken biçim önemlidir. Hangi öğenin hangi kaynakta göründüğünü tek tek sayarsın. 'Çatıdaki L biçimi fotoğrafta ve Eylül 2024 uydu görüntüsünde aynı' cümlesi kanıttır.

'Bence burası' cümlesi kanıt değildir. Notta her kaynağın adı, çekim tarihi ve eşleşen öğe durur. Aynı öğeyi iki kaynakta yan yana gösteren basit bir karşılaştırma görseli uzun bir paragraftan daha ikna edicidir.

Okuyan kişi eşleşmeyi kendi gözüyle görür. Berkeley Protokolü de yöntemin şeffaf olmasını ve başkasının aynı adımları tekrarlayabilmesini ister. Eşleşme tam değilse etiketi ona göre seçersin: doğrulandı, olası ya da desteklenmiyor.

Koordinatı nasıl yazacağına da karar verirsin. Kurumsal tesis ve olay yeri için tam koordinat uygundur. Görüntüde konutlar varsa yaklaşıklık yeter. Sokak düzeyinde kesinlik orada oturanları riske atar ve raporun amacına bir şey katmaz.

Kararı notun içine yazarsın, okuyan kişi neden yaklaşık koordinat verdiğini bilir. Beyaz Vadi'nin deposu bir sanayi alanında durduğu için tam koordinat verirsin. Yakındaki bir konut sitesi fotoğrafa girseydi notta yalnız ilçe ve sanayi alanının adı kalırdı.

Savunma raporunda doğrulama başka bir soruya cevap verir: kritik tesisimiz dışarıdan ne kadar görünüyor? Beyaz Vadi'nin deposunda yakıt tankı, jeneratör ve araç giriş kapısı uydu görüntüsünde açıkça seçiliyor. Sokak görüntüsünde ise bir güvenlik kamerasının yönü ve çitteki bir boşluk görünüyor.

Uydu görüntüsünü kaldırtamazsın. Fiziksel güvenlik planını bu yüzden görüntünün herkesin elinde olduğunu varsayarak kurarsın. Sokak görüntüsünde ise hizmet sağlayıcıdan bulanıklaştırma isteyebilirsin. Raporda bu görünürlük bir bulgu olarak yazılır ve sorumlu birime gider.

Doğrulamanın kanıtını da saklarsın. Uydu karesinin ve sokak görüntüsünün ekran görüntüsünü alırken adresi, koordinatı ve çekim tarihini kadraja katarsın. Dosyalara tarih ve kaynak adı taşıyan düzenli adlar verirsin. Görüntü sağlayıcısı kareyi yenisiyle değiştirebilir.

Bir yıl sonra aynı adres başka bir görüntü açar ve elinde yalnız kendi kaydın kalır. Kaydın özetini alıp deftere yazmak, sonradan değiştirilmediğini göstermenin kolay yoludur. Eşleşme notu da her ekran görüntüsünü dosya adıyla anar.